Chempionlar ligasining yaratilishiga olib kelgan o'yin
Yevropada futbolida qanday o'zgarishlar yuz bermoqda?
1987-yilda Maradona jamoasi mag'lubiyatga uchraganidan so'ng UEFAga qilingan bosim Yevropa futbolidagi o'zgarishlar uchun katalizator bo'ldi. Hozir tarix takrorlanmoqda. Yaqinda "Real Madrid" prezidenti Florentino Peres yana Yevropa Superligasini boshlash mavzusini ko'tardi. Xabarlarga ko'ra, Madrid homiysi Angliya klublari bilan Superligaga o'tishga tayyorligi borasidagi muzokaralar natijalaridan qat'iy nazar loyihani amalga oshirishga tayyor. Yevropa Ittifoqi Adliya sudi UEFA va Superliga o'rtasidagi sud jarayonidagi qarorni e'lon qilishi kerak bo'lgan 21-dekabr yaqinlashgani sari mavzu tobora qizg'inlashib bormoqda. Agar klublarga Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi shafeligida bo'lmagan turnir tashkil qilish imkoniyati berilsa, Peres radikal harakatlarga tayyor.
29-noyabr kuni "Real Madrid" Chempionlar ligasi guruh bosqichida "Napoli" bilan uchrashadi, uning prezidenti Aurelio De Laurentis Superligaga qarshi, biroq UEFA juda ko'p pullarni cho'ntagiga solayotganiga ishonchi komil.
“Bizga yevrokuboklarni, xususan, Chempionlar ligasini isloh qilish kerak. UEFAga har mavsumda turnirlardan 800 million yevro yig'ishga ruxsat berish noto'g'ri - bu pullar qayerga ketayotgani noma'lum", - deya norozilik bildirgan Don Aurelio.
Bahsda, biz bilganimizdek, haqiqat tug'iladi va tarix o'zini takrorlashga intiladi. 1980-1990-yillarda, "Real" va "Napoli" o'rtasidagi qarama-qarshilikdan so'ng, qanday qilib Chempionlar ligasi tashkil etilganini bilasizmi?
Peresdan oldingi "Real Madrid" rahbari Ramon Mendoza ham UEFAga muxlislik qilmagan. 1987-yilning kuzida u rahbariyatni "aqldan ozgan qarori" uchun tanqid qiladi. Madrid klubi 1986/1987-yilgi yevrokuboklar doirasidagi "Bavariya" bilan o'yindan so'ng UEFA tomonidan qattiq taqiqqa duch keladi. Madriddagi "Napoli" bilan o'yin ham shafqatsiz, mojarolar va provokatsiyalarga boy bo'ladi. Neapollik hujumchi Salvatore Bag va uning jamoadoshlarini madridliklar qattiq haqorat qiladi. Diego Maradonani birdaniga uchta raqib qo'riqlaydi va oyog'iga shafqatsizlarcha zarba beradi. Natijada neapolliklar 0:2 hisobida mag‘lub bo‘lgan.
O'yindan so'ng eng katta norozilik "Milan" egasi Silvio Berluskoni tomonidan bo'ldi, u Chempionlar Kubogining bu formatini "tarixiy anaxronizm" deb atadi.
"Dunyoning eng yaxshi jamoalaridan biri va eng yaxshi futbolchi Maradonaning yevrokuboklarni shunday erta tark etgani dahshatli. Bu turnirning jozibadorligini sezilarli darajada pasaytiradi”, - degan Berluskoni.
Bir oy o'tgach, u xuddi shunday his-tuyg'ularni boshdan kechirdi, faqat bu safar o'z jamoasiga nisbatan - "Milan" UEFA kubogida "Espanyol " bilan ikki o'yinlik qarama-qarshilikda imkoniyatni boy beradi. Berluskonining ta'kidlashicha, katta muxlislar va katta daromadga ega bo'lgan yuqori saviyadagi klublar bir-biri bilan raqobatlashishlari kerak. Ritorika Peresning bugungi shiorlariga juda o'xshash. Milan xo'jayini formatlar bilan birinchi bo'lib ishlagan: 1981-yilda u Milanda Mundialito turniriga asos solgan va uni "San-Siro"da "Milan", "Inter", "Yuventus" va Urugvayning "Penarol" klublari ishtirokida o'tkazgan. Keyinchalik, turnir 1987-yilgacha har ikki yilda bir marta o'tkaziladigan bo'ldi. Yillar davomida unda "PSJ", "Marsel", "Portu", "Barselona" va Kiyevning "Dinamo" klublari ham qatnashgan.
Ushbu qoidani buzishga urinish Italiyaning RAI davlat teleradiokompaniyasining sportni jonli efirga uzatish monopoliyasini tugatishga tayyorgarlik edi. Media-magnat Berluskoni pullik televideniyeda inqilob qildi, bu A Seriyaga uzoq vaqt davomida boshqa Yevropa ligalarini ortda qoldirish va 2000-yillarning o'rtalariga qadar eng jozibali milliy klub musobaqasiga aylanish imkonini berdi. 1980-yillar oxirida Berluskoni boshchiligidagi “Milan” ketma-ket ikki marta (1988/1989 va 1989/1990) Chempionlar kubogini qo‘lga kiritdi, biroq Silvio nafaqat sovrinlar bilan kifoyalandi – u daromadga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan bundan ham yuqori sifatli tomoshani ko‘rishni xohladi. 1990-yillar boshida Milan rahbari Mendoza bilan uchrashib, kelajakdagi katta turnirini muhokama qildi. Unga ishchi nom berildi - Yevropa televizion ligasi. Shundan so'ng, UEFA o'zgarishlar zarurligini angladi.
"1992-1993 yillardagi Chempionlar ligasi Berluskoni va boshqa yirik futbolchilar tomonidan olib borilgan mehnat natijasi edi", - deydi o'sha yillardagi "Milan"ning texnik direktori Umberto Gandini. “Guruh bosqichi kontseptsiyasi joriy etildi, turnir kengaytirildi, o'yinlar teleradiokompaniyalardan ko'proq pul talab qilinishini anglatardi. Bundan tashqari, milliy chempionatlarda raqobat sezilarli darajada oshdi.
1987-yilgi "Napoli" - "Real Madrid" to'qnashuvi tufayli, keyin esa o'z jamoasining pley-off bahsidan erta chiqib ketganini ko'rgan Berluskoni chempionatni bugungidek tasavvur qildi.
1990-yillar boshida bo'lgani kabi, ikki yarim yil avval Superliga tahdidi so'nggi o'ttiz yil ichida Chempionlar ligasi formatidagi eng tub o'zgarishlarni keltirib chiqardi. Kelgusi mavsumdan boshlab guruh bosqichida sakkizta guruhda hozirgi 32 ta emas, 36 ta jamoa ishtirok etadi.
Yevropa sudi hukmini kutib, Peres va boshqa yirik o‘yinchilar Angliya Premyer-ligasi va Yevropa futbolining qolgan qismi o‘rtasidagi tafovut bir kun kelib Chempionlar ligasidagi raqobat muvozanatini buzishi mumkinligidan xavotirda. Ingliz klublari qit'adagi boshqa klublarga qaraganda ancha ko'p pul oladi, shuning uchun ham marhum Berluskonining uzoq yillik hamkori Adriano Galliani bugungi kunda Premyer-liga o'z mohiyatiga ko'ra allaqachon Superliga deb hisoblaydi.
"Premyer-liga klublari A Seriyadagidan to'rt barobar ko'p maosh oladi. Masalan, bizning "Monza" oliy divizionga chiqqani uchun 33 million yevro olgan, Premyer-liga darajasiga chiqqan Angliya jamoasi esa 160 million yevro olgan. Qanday qilib biz global iqtisodiyotdagi bu tendensiyani to'xtata olamiz? 2021-yilda ingliz klublari Superligaga qo'shilishni muxlislar e'tirozi tufayli emas, balki 4,5 milliard funt sterlingdan yo'qotishdan qo'rqishgani uchun rad etishgan, so'nggi ikki yilda bu daromad 6 milliard funt sterlinggacha o'sgan. Klublar o'rtasidagi Yevropa chempionati bo'lishi kerak, lekin inglizlarsiz".
Superliga huquqini himoya qilishga urinib, Peres va Galliani UEFAni futbolda monopoliyaga aylanganlikda ayblamoqda. Agar sud top-klublar tomonida bo'lsa, unda jahon futbolida haqiqiy inqilob yuzaga keladi.
