"Беш кунлик уруш": Нима учун Россия Грузияга қарши урушга кирганди?
4 август куни етти Ғарб давлати-АҚШ, Буюк Британия, Албания, Норвегия, Ирландия, Франция ва Эстония Россиядан Абхазия ва Жанубий Осетиядан қўшинларни олиб чиқишни талаб қилишди. Россия 2008 йилги Грузия билан бўлган урушдан сўнг бу икки ҳудуд мустақиллигини тан олди ва бу ердаги ҳарбий базаларини кучайтирди. Россия ва Грузия муносабатлари совуқлашишига бош сабаб бўлган уруш бутун дунёга таъсири катта бўлди. Zamon.uz тарихда “Беш кунлик уруш” га 13 йил тўлиши муносабати билан ўша воқеаларни эсга олди.
У қандай рўй берди?
Собиқ Иттифоқ ҳукмронлигининг сўнгги йилларида миллий низолар кучайиб кетди. Бу ҳолат Грузияни ҳам четлаб ўтмади. Ушбу республикада, айниқса, Абхазия ва Жанубий Осетияда айирмачилик ҳаракати авж олди.
1992 йилда Грузия ўз ҳудудуий яхлитлигини сақлаб қолиш мақсадида бу икки автоном республикага қўшин киритди. Лекин Абхазия ҳам, Жанубий Осетия ҳам грузин қўшинларига зарба берди ва амалда мустақилликни қўлга киритди. Шунингдек, бу ҳудудларда Россия ҳарбий базалари ҳам мавжуд бўлгани боис Грузия узоқ йиллар мобайнида кескин ҳаракат қила олмади.
Михаил Саакашвили Грузияга Президент бўлгандан кейин воқеалар ривожи ўзгарди. Саакашвилининг асосий мақадларидан бири Грузия яхлитлигини сақлаб қолиш эди. Бу Абхазия ва Жанубий Осетияда Тбилиси ҳокимиятининг тикланишини англатарди. 2008 йил 8 август куни Грузия армияси ушбу республикаларга қарши ҳужум бошлайди.
Россия низога нега аралашди?
Грузия ҳужум бошлаши билан РФ армияси ҳам Жанубий Осетияга қўшилишини эълон қилди. Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров Москванинг урушга қўшилиши сабабларини изоҳлар экан, Жанубий Осетиянинг кўпчилик аҳолиси РФ фуқаролири эканлиги ва Россия ҳарбийларига хавф туғилганини қайд этди. Ҳақиқатдан ҳам 2002 йилдаги РФ қонунига асосан Жанубий Осетиянинг кўпчилик аҳолиси РФ фуқаролигини қабул қилади.
Москванинг аралашуви Грузиянинг мағлубиятига сабаб бўлди. Уруш 12 августга қадар давом этиб, унда грузин армияси бутунлай тор-мор этилди. 14 август куни РФ ва Франция Президентлари иштирокида ишлаб чиқилган режа (Медведев-Саркози режаси) асосида ўт очиш тўхтатилди.
Оқибатлар...
5 кун давом этган бу уруш нафақат Кавказ минтақаси, балки бутун дунёга таъсир кўрсатди
Биринчидан, Россия Абхазия ва Жанубий Осетия мустақиллигини тан олди. Грузиянинг бу икки республикада ўз суверенитетини тиклаш нияти амалга ошмади. Лекин ҳозиргача Абхазия ва Жанубий Осетия мустақиллиги дунёнинг катта қисми томонидан тан олинмаган. БМТ ҳам уларни Грузия ҳудуди деб билади.
Иккинчидан, Грузиянинг НАТОга қўшилиши жараёни тўхтаб қолди. Бу РФнинг жанубий чегаралари учун жуда катта аҳамиятга эга эди
Учинчидан, уруш давомида Россия армиясининг айрим камчиликлари кўзга кўриниб қолди. Баъзи экспертларининг фикрича бу Москвани кенг қамровли ҳарбий ислоҳотлар бошлашига олиб келди
Тўртинчидан, Грузия Москва билан дипоматик алоқаларни узди ва у ҳалигача тикланмаган
Бу урушдан сўнг Михаил Саакашвилининг обрўси тушиб кетди ва унинг ҳокимиятдан кетишига асосий сабаблардан бири бўлди. Аксинча, РФда ҳокимият вакиллари, айниқса, ўша пайтда бош вазир бўлган Владимир Путиннинг мавқеи янада ошди. Путин уруш бошланган пайтда, Пекинда ёзги Олимпиада ўйинлари очилиш маросимида эди. Кейинчалик маълум бўлишича, низо бошланганини эшитган заҳотиёқ у Жанубий Осетияга учиб келган.
Халқаро миқёсда катта акс-садо берган “Беш кунлик уруш” натижасида Кавказорти минтақасида кескин геосиёсий ўзгаришлар юз берди. Россиянинг Ғарб билан қарама-қаршилиги кучайди, Грузия эса Европа ва АҚШ билан ҳамкорлигини янада мустаҳкамлади. Бу низо ҳанузгача ўз ечимини кутмоқда.
Жаҳонгир Қўзиев
