Спортчиларни допинг истеъмол қилишига нима мажбур этмоқда?

 

Маълумот учун: Допинг (инглизча "dope" — наркотик қабул қилиши) спортда юқори натижаларга эришишда ёрдам берадиган тақиқланган препаратларни қабул қилиш ҳисобланади. Мазкур препаратлар спортчиларда қисқа муддатга организмнинг жисмоний ва руҳий фаолиятини кучайтиради.

 

Сўнгги вақтларда спортчиларда допиннг аниқланаётгани, натижада улар маълум вақтга спортдан четлаштирилгани ҳақидаги хабарлар тез-тез қулоғимизга чалинмоқда. Хусусан, “Рио-2016” Олимпия ўйинлари бронза медали соҳиби Диёрбек Ўрозбоев ва яқинда Қозон шаҳрида ўтказилган I МДҲ ўйинларида олтин медални қўлга киритган Фахриддин Ҳасановда допинг аниқлангани, шулар жумласидан.

 

Шу ўринда бир ҳақли савол туғилади: шундай юқори натижаларни қўлга киритгган спортчиларнинг ушбу тақиқланган моддани истеъмол қилишига нима мажбур этган? Бу уларнинг кейинги фаолияти, қолаверса, соғлиги ва ҳаётига таъсир қилмайдими?

 

Кўпчиликни ўйлантираётган бу каби саволларга жавоб олиш мақсадида  Ўзбекистон Миллий антидопинг агентлиги ахборот хизмати раҳбари Ҳумоюн Омоновга мурожаат қилдик.

 

— Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миллий антидопинг агентлиги томонидан спорт федерация ва ассоциациялари, спорт таълим муассасалари билан ҳамкорликда мамлакатни допингдан ҳоли ҳудудга айлантириш мақсадида онлайн ва офлайн тарзда ўқув-семинарлар ташкил қилинмоқда. Шундай бўлса-да, минг афсусуки, тақиқланган моддалар истеъмол қилиш ҳолатларига дуч келаяпмиз.

Бу, албатта, хунук ҳолат. Буни ҳеч нима билан оқлаб бўлмайди. Спортчилар билиб ёки билмасдан тақиқланган дориларни истеъмол қилмоқда. Маълумки, Олимпия, паралимпия ўйинлари ва бошқа кўплаб халқаро мусобақаларда совриндор бўлиб келган спортчилар муносиб тарзда рағбатлантирилмоқда. Молиявий ёрдамлар берилмоқда. Бундай катта мукофотларни қайси спортчи олишни хоҳламайди. Ҳар бир спортчининг унга эришгиси, қўлга киритгиси келади. 

Айрим спортчилар жисмоний имконияти сустлигини сезиб қолса, қийинчилик ва машаққатлардан қўрқиб дарров осон йўлни танлашга ҳаракат қилади — куч-қувватни сунъий тарзда оширадиган дорилардан фойдаланади. Допинглардан фойдаланишда ҳар хил ҳолат бўлиши мумкин: баъзан спортчи буни ўзи хоҳлаб, баъзан дўсти ёки мураббийлар тавсияси билан амалга оширади. Кимлардандир эшитиб истеъмол қиладиганлар ҳам йўқ эмас.

Албатта, бундай ҳолатлар бугун ёки кеча пайдо бўлиб қолгани йўқ. Тан олиш керак, бу каби ҳолатлар аввал ҳам кўп кузатиларди. Қувонарлиси, йилдан йилга камайиб бормоқда. Спортчи ва мураббийлар допингнинг салбий оқибатлари тўғрисида кенг тушунчага эга бўлиб бормоқда.    

Допинг истеъмол қилган спортчи “ушланганда” унга нисбатан 1,2,3 ва 4 йил, ҳатто, умрбод спортдан четлатиш жазоси қўлланилиши мумкин. Бу масаланинг бир томони, ундан ҳам ёмон жиҳати эса допинг истеъмол қилган инсон танаси ўзгариши, ишдан чиқиши, ҳатто, ўлим билан тугаши ҳам кузатилган. Ундан ҳам ёмони эркакми, аёлми бепушт бўлиб қолиши мумкин.

 

Эслатиб ўтамиз, профессионал спортда инсон организмининг имкониятларини кенгайтирувчи ва айнан спорт натижаларини яхшилаш учун истеъмол қилинадиган турли дори-дармон ва тиббий муолажалар допинг ҳисобланади. Масалан, улар ёрдамида мушаклар хажми ортирилади, харакатлар тезлиги ва чидамлилик оширилади. Бундай препарат ва услублар WADA стоп-листи (“Рўйхати”)га киритилган.

 

Аввалроқ 23 ёшли велопойгачида допинг аниқлангани ва Диёрбек Ўрозбоев 3 йилга спорт билан хайрлашгани ҳақида хабар берилганди.

 

Жамшидбек Амиров