Коррупция бу – фақат пул эмас!

 

Коллежда ўқиганимизда бир ўқитувчи бўларди. У киши бизга 3 йил давомида гуруҳ раҳбари бўлган. Байрам кунларида, аниқроғи, 1 октябрь ва 8 мартда курсдошлар ўзаро маслаҳатлашиб, устозга эсдалик совға берардик. Лекин негадир ўқитувчимиз байрамдан бир неча кун олдин «Менга оввора бўлиб совға олманглар, барибир қабул қилмайман» дерди. Биз эса буни камтарликка йўйибми ёки уялганимиздан устозга барибир совға ҳадя қилардик. Устоз эса айнан байрам куни қаергадир йўқолиб қоларди ёки биз билан гаплашгиси келмасди. Бир аммаллаб, устозни топардик ва совға бермоқчи бўлганимизда ўқитувчи буни ололмаслигини айтарди ва баъзида совғамизни ерга улоқтириб синдириб (агар совға олиб келсак, отиб юбориши ҳақида олдиндан айтарди) ташларди. 

 

Бу ҳолат мактабда 9 йил  ўқиб, ҳар байрамда ўқитувчиларга совға беришга одатланган биз ўқувчилар учун «ғаройиб ҳодиса» эди. Совғаларимиз қайтарилганида, ҳатто синдириб юборилганида буни асил сабабини билмай, аксинча жаҳлимиз чиқарди. «Шунча ҳаракат қиламизу, устоз буни қадрига етмайди» деган ўй-хаёллар билан юрардик.

 

Кейинчалик университетда таҳсил олаётганимда коллеждаги  ўқитувчимнинг нега бундай қилганини англагандек бўлдим. Бизга коррупцияга қарши курашиш бўйича махсус фан ўтилди ва порахўрлик — фақат пул олди-бердиси билан боғлиқ нарса эмаслигини тушуниб етдик.

 

Афсуски, бугун айрим ўқитувчилар байрам кунлари «ўқувчиларнинг қўлига қараб туради», баъзида эса улардан қимматбаҳо совғалар талаб қилишади. Вояга етаётган авлод «шунақа совғалар берилса, синф раҳбарига ёқарканмиз» деган тасаввурда улғайишяпти ва келгусида бу «тажрибани» олий таълимда, ишда ва бошқа соҳаларда қўлламоқда. Мактабларда ҳатто ўқув йили якунида олинадиган имтиҳонлар ҳам «байрамдек» ташкил этилади. Синф раҳбари имтиҳон олувчиларнинг тушлиги учун овқатларни ўқувчиларга тақсимлаб беради. Кимдир овқат, кимдир мева, яна кимдир ичимлик олиб келадида, имтиҳон олувчи ўқитувчиларга «зиёфат» уюштириб беришади. Шу билан баҳолар «беш!» Битирув маросиминику, гапирмаса ҳам бўлади. Стреотипларга кўра, мактаб битирувчилари ўқишни тугатаётганда бошланич синф ўқитувчисини ҳамда юқори синф раҳбарини «хурсанд қилиб кетиши» керак. Бу камида битта гулдастадан тортиб тилла узуккача бўлиши мумкин. 

 

Аслида юқоридаги ҳолатларнинг бирортаси ҳам мажбурий эмас, ўқувчи ўқитувчига совға бермаса ҳам, имтиҳонини топшираверади ва мактабни битира олади. 

 

Энди бир ўйлаб кўрайлик, мактабда ҳадялар билан ўқитувчиларни хурсанд қилишга уринган ва бу орқали қайсидир «муаммоси»ни ҳал қилган бола келажакда бу ишга қўл урмайдими? Бизнингча, порахўрликка қарши курашни фақат жиноятчиларни ушлаш билан эмас, ўша жиноятчи ўқиган мактабларда муҳитни яхшилашдан, яъни коррупциянинг кичик кўринишларини бартараф этишдан бошлаш керак. 

 

Мактабларда ўқитувчига гул бериб, баҳоларни тўғрилаш, имтиҳондан осонгина ўтиб кетиш ҳолатларига чек қўйилса, бола ўз билими билан баҳо олишга ҳаракат қилади ва келажакда ҳам «порасиз иш битирадиган» кадр бўлиб етишади.

 

Жавоҳирбек ТУРСУНОВ