Хитойдаги коронавирус вазияти иқтисодиётга таъсир қиладими?

 

Хитой ҳукуматининг “COVID’га 0 чидамлилик” сиёсатидаги кескин бурилиши ва деярли барча чекловларни бекор қилгани мамлакат ташқарисида ваҳимага сабаб бўлмоқда. Маҳаллий кўчмас мулк бозоридаги инқироз ваҳимани кучайтирмоқда. Июнь ойида Жаҳон банки Хитой иқтисодиёти 2022 йилда 4,3 фоизга, 2023 йилда эса 8,1 фоизга ошишини тахмин қилганди. Энди эса ЖБ прогнозларини бу йил учун 2,7 фоиз ва кейинги йил учун эса  4,3 фоизга туширди. Бу рақамлар дунёнинг иккинчи энг йирик иқтисодиёти инқироз олдида турганини билдириши мумкин.

 

Хитойдаги пандемия вазияти эса дунё молиячиларининг таъбини янада хира қилмоқда. Хитой ҳукуматининг оммавий тестларни бекор қилиши ва беморларнинг уйда қолишига рухсат бериши ҳеч кимнинг тушига ҳам кирмаган эди.

 

Хитойликлар коронавирусга чалинишдан қўрқмоқда

 

Айни пайтда мамлакатда коронавирус ҳолатлари кўпайган. Кўплаб хитойликлар уйда қолишни афзал кўрмоқда, бу эса ўз навбатида харид даражасига таъсир қилади. Дўконларнинг аксарияти ёпилган, дорихоналарда гриппга қарши препаратлар етишмовчилиги кузатилмоқда.

 

Одамлар қора бозорда Pfizer вакцинасини олиш учун 800 доллардан ошиқ пул тўлашга тайёр. Омборлар бўшагани ортидан айрим дорихоналар парацетамол таблеткасини доналаб сотишни бошлаган.

 

“0 COVID” сиёсати бекор қилингунича Шанхай ва бошқа иқтисодий марказлар аҳолиси норозилик намойишларига чиқиб, ХХР раиси Си Цзинпинь истеъфосини ҳам талаб қилганди.  

 

Тақиқлар олиб ташланиши билан мамлакатда беморлар сони кескин ошди. Шифохоналар тўлган, жасадлар кўплигидан крематорийлар 24 соат ишлашга мажбур бўлмоқда. Экспертлар буни “0 COVID” сиёсати узоқ давом этганидан оммавий иммунитет шаклланмагани билан боғламоқда.  

 

Кўчмас мулк бозоридаги муаммолар

 

Жаҳон банки томонидан қайта кўриб чиқилган прогнозлар Хитойни кўчмас мулк бозори ва қурилиш соҳасидаги инқироз кутаётганини кўрсатмоқда. Хитой ишлаб чиқариш ҳажмининг қарийб 25 фоизи соҳа ҳиссасига тўғри келади.

 

Бир неча йиллик ўсишдан сўнг кўплаб шаҳарларда уй-жой нархи туша бошлаган. Жаҳон банки “сақланаётган босим кенг макроиқтисодий ва молиявий натижаларга олиб келиши мумкин”лигидан огоҳлантирмоқда.

 

Хитой 2022 йилда ЯИМ ўсишини 5,5 фоизга етказишни мақсад қилганди. Аммо бу мақсад амалга ошмади. Агар у амалга ошган тақдирда ҳам сўнгги 40 йилдаги энг паст кўрсаткич бўлиб қоларди.

 

Энди Хитой ҳукумати олдидаги ечилиши керак бўлган масалаларга  COVID’га қарши сиёсатнинг тўсатдан ўзгаргани оқибатлари ҳам қўшилди. Буларга ишчиларни фабрикаларга жойлаштириш, дори-дармон ва дезинфекцияловчи воситалар захирасини яратиш киради. Мамлакат саноат компаниялари коронавируснинг янги тўлқинига бас келиш учун қўлидан келган барча усулларни ишга солмоқда.

 

Иқтисодий ҳамкорлар ҳайратда

 

Бу пайтда эса ХХРнинг иқтисодий ҳамкорлари мамлакатдаги ўзгаришларни диққат билан кузатмоқда. Дунё ишлаб чиқариш саноатининг 1/3 қисми Хитой заводлари ҳиссасига тўғри келади.

 

Хитой нефтни қайта ишлаш заводларнинг катта қисмига эгалик қилувчи Sinopec компанияси иш режимини сақлаб туриш учун асосий ишчиларини бошқалардан изоляция қилиб қўйди, таътилларга тақиқ қўйилган.

 

Nio электромобиль ишлаб чиқарувчиси эса иш тўхтаб қолмаслиги учун ходимларига дори-дармон ва тиббий ускуналар билан жиҳозланган бир нечта юк машинаси сотиб олди.

 

Apple концернининг Хитойдаги асосий пудратчиси – Foxconn компанияси касаллик алангасини назоратга ололмагани сабабли ишлаб чиқаришда узилишлар юз берди. Бунинг оқибатида iPhone 14 Pro’нинг байрамолди савдоси кутилганидек бўлмади.

 

Энди нима бўлади?

 

Декабрь ўрталарида Гонгконг университети ваҳимали тадқиқот натижаларини эълон қилди. Унга кўра, Хитой ҳукуматининг коронавирусга қарши сиёсатидаги кескин ўзгариши оқибатида бир миллионга яқин одамнинг вафот этиши кутилмоқда. Бошқа тарафдан, вакцинация даражасини ошириш ва вирусга қарши препаратлардан фойдаланган ҳолдa COVID’га қарши сиёсатдан секин воз кечиш ўлимлар сонини қарийб 4 мартага камайтириши мумкинлиги айтилмоқда.

 

Шарофат Маҳмудова тайёрлади