Ўзбекистонда картадан картага ўтказмалар мониторинг қилинади
“Ақлли” назорат тизими ёрдамида бюджетга қўшимча 30 триллион сўм тушум таъминлаш режалаштирилган.
6 апрел куни Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш ҳамда солиқ органлари фаолиятини ислоҳ қилишга оид тақдимот билан танишди.
Қайд этилишича, сўнгги икки йил давомида солиқ базаси кенгайгани натижасида бюджет тушумлари иқтисодиёт ўсиш суръатларидан тезроқ ошмоқда. Халқаро валюта жамғармаси ҳам бу натижаларга солиқ маъмурчилигини кучайтириш ва яширин иқтисодиётни қисқартириш орқали эришилаётганини эътироф этган.
Тақдимотда тизимни изчил ислоҳ қилиш орқали 2030 йилга бориб солиқ тушумларини 491,5 триллион сўмга етказиш, яширин иқтисодиёт улушини эса 28 фоиздан 19,6 фоизгача камайтириш мақсад қилингани маълум қилинди.
Йиғилишда солиқ тушумларини оширишдаги энг катта захира яширин иқтисодиётни қисқартириш экани таъкидланди. Шу боис рақамли таҳлил ва сунъий интеллектдан кенг фойдаланиб, “ақлли” назорат тизимини жорий этиш орқали жорий йилда бюджетга қўшимча 30 триллион сўм тушум таъминлаш зарурлиги қайд этилди.
Бу савдо ва хизматлар, саноат, қурилиш ҳамда умумий овқатланиш соҳаларида P2P операциялар мониторинги, товарларни маркировкалаш, рақамли назоратни кучайтириш, ҳужжатсиз юк ташишни аниқлаш ва норасмий бандликни расмийлаштириш орқали амалга оширилиши мумкин.
Шунингдек, бозорлар ва савдо мажмуаларида назорат етарли даражада йўлга қўйилмагани, рақамлаштириш ишлари суст экани таъкидланди. Ҳозирда бу ҳудудларда 72 мингдан ортиқ чакана савдо субъекти фаолият юритмоқда. Бироқ уларнинг 38 мингдан ортиғи ойига 1 миллион сўмдан кам товар айланмасини кўрсатган, 40 мингдан зиёди эса кунига атиги 2–3 та чек расмийлаштирмоқда.
Бундан ташқари, бозорлардаги 12 минг савдо нуқтаси бўйича ижара шартномалари ҳисобга олинмаган. Натижада 37 минг тадбиркор ойига 500 минг сўмдан кам солиқ тўлагани аниқланган.
Тақдимотда стратегик бўлмаган йирик солиқ тўловчиларга ҳудудларда хизмат кўрсатиш тизимини такомиллаштириш масаласи ҳам кўриб чиқилди. 209 мингта ҚҚС тўловчи солиқ органларидан узоқда жойлашгани сабабли хизмат кўрсатиш ва назорат самарадорлиги пасайгани қайд этилди.
Шу муносабат билан 500 та стратегик бўлмаган корхона назоратини вилоят даражасига, 103 мингдан ортиқ қишлоқ хўжалиги, савдо ва умумий овқатланиш корхоналарини эса туман даражасига ўтказиш таклиф қилинди.
Йиғилишда тадбиркорлар учун солиқ маъмурчилигини соддалаштириш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Сўров натижаларига кўра, кўплаб тадбиркорлар текширувлар, ҳисобот топшириш ва солиқ тўлаш жараёнларининг мураккаблигидан норози экани қайд этилди.
Шу боис “автокамерал” назорат тизимини жазолаш воситасидан профилактик тизимга айлантириш, корхоналарни хавф даражасига қараб “яшил”, “сариқ” ва “қизил” тоифаларга ажратиш таклиф қилинди.
Янги тизим жорий этилгач, асоссиз солиқ қарзи, ортиқча тўлов ва пеня қўллаш ҳолатлари камайиб, тадбиркорлар 8,4 триллион сўм маблағни тежаши мумкинлиги таъкидланди.
Шунингдек, солиқ органлари фаолиятидаги муҳим масала сифатида кадрлар салоҳиятини ошириш зарурлиги қайд этилди. Шу мақсадда Солиқ қўмитаси ҳузуридаги Солиқ академиясининг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш чоралари белгиланди.
Давлат раҳбари солиқ тизимида рақамли технологиялар ва сунъий интеллект асосида янги иш услубини жорий этиш, тадбиркорлар учун қулай ва адолатли солиқ муҳитини яратиш бўйича мутасаддиларга топшириқлар берди.
