Алифбо ислоҳоти: нега 30 йил давомида ноқулай O‘, G‘, Sh, Ch белгилари билан қийналдик?

Қонунчилик палатаси ўзбек алифбосини ислоҳ қилиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини қабул қилиб, Сенатга юборди. Бу қадам 1995 йилда йўл қўйилган энг йирик стратегик ва техник хатони тузатишга хизмат қилади. 

 

Хўш, биз нега 30 йил давомида ноқулай O‘, G‘, Sh, Ch белгилари билан қийналдик? 

 

1993 йилда қабул қилинган илк лойиҳада алифбомиз мукаммал ва яхлит эди (Ç ç, Ş ş, Ğ ğ, Ö ö). 1995 йилга келиб эса Туркия билан сиёсий совуқлашиш ва "миллий ҳарфлар компьютер клавиатурасига тушмайди" деган нотўғри ваҳима сабаб тил техникага қурбон қилинди. 

 

Биринчидан, O‘ ва G‘ даги тескари вергуллар глобал тизимларда (Google, Yandex) хатолик деб ўқилади ва интернетда ўзбекча маълумотлар қидирувини қийинлаштиради. 

 

Иккинчидан, битта товушни бир неча ҳарф билан ёзиш (Ch, Sh, Ng) матнларни узайтириб, матбаада тонналаб ортиқча қоғоз ва бўёқ исрофига олиб келди. 

 

Учинчидан, қўшҳарф ва апострофлар мактаб ёшидаги болаларда доимий имловий чалкашликларни яратди. Сенат кўриб чиқиши кутилаётган янги қонун лойиҳаси алифбони 26 та ҳарф ва 3 та ҳарфлар бирикмаси ўрнига 28 та ҳарф ва 1 та тутуқ белгисидан иборат қилишни назарда тутмоқда. Муаммоли 4 та ҳарф яхлит шаклга ўтади. Бу ўқиш, ёзиш ва териш тезлигини оширади. 

 

Ўзгариш босқичма-босқич амалга оширилади. Амалдаги ҳужжатлар, пуллар ва пешлавҳалар бирданига эмас, балки табиий эскириш муддатига қараб режали янгиланади. 30 йил давомида тилимизни компьютер клавиатурасига сиғдиришга уриндик. Эндиликда техника тилни чеклаши эмас, технология ўзбек тилининг мукаммал тизимига хизмат қилиши керак. Халқ клавиатурани ўз тилига мослаштирадиган даврга ниҳоят етиб келди.