Пластик чиқиндилар: Ўзбекистон қайта ишлаш саноати 1.8 миллион тонна имкониятни қандай бошқармоқда?
Ўзбекистонда йилига 1,8 миллион тонна пластик чиқинда ҳосил бўлишига қарамай, уларнинг атиги 6,6 фоизи қайта ишланмоқда.
15 ноябрь Бутунжаҳон чиқиндиларни иккиламчи қайта ишлаш куни муносабати билан журналистлар учун пресс-тур ўтказилди.
Пластик чиқиндилар - бу нафақат экологик муаммо, балки катта иқтисодий имкониятдир. Ўзбекистонда йилига 1,8 миллион тонна пластик чиқинда ҳосил бўлишига қарамай, уларнинг атиги 6,6 фоизи қайта ишланмоқда. Бу эса бизда қайта ишлаш саноатини ривожлантириш учун катта салоҳият мавжудлигидан дарак беради.
Пластик чиқиндилар: хавф ва имкониятлар
Пластик идишлар, асосан ПEТ (полиетилен терефталат) материалидан тайёрланади. Илмий тадқиқотлар шуни кўрсатадики, қуёш нури ва юқори ҳарорат таъсирида ПEТ идишлардан антимон каби зарарли кимёвий моддалар сувга ажралиб чиқиши мумкин. Бошқа пластик турларида эса БПА (бисфенол-А) бўлиши мумкин. Бу моддалар инсон саломатлигига, айниқса болалар ва аёллар учун жиддий зарар етказади.
Пластик чиқиндилар табиатда 450-500 йил давомида чиримай қолади, атроф-муҳитни уларнинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш учун уларни қайта ишлаш энг самарали усул ҳисобланади.
Ўзбекистонда қайта ишлаш саноати: ҳолат ва истиқболлар
Ҳозирги кунда мамлакатимизда пластик чиқиндиларни қайта ишловчи 116 та корхона фаолият кўрсатмоқда. Уларнинг йиллик қуввати 130 минг тоннани ташкил этади, бу эса умумий чиқиндининг атиги 6,6 фоизигина тўғри келади. Қолган пластик чиқиндилар эса чиқинди полигонларига ёки ноқонуний чиқиндихоналарга ташланмоқда.
Давлатимиз томонидан бу муаммони ҳал қилиш учун қатор муҳим чора-тадбирлар кўрилмоқда:
"Ноль чиқинди" тамойилига ўтиш
2030 йилгача "Ноль чиқинди" тамойилига эришиш мақсадида маиший чиқинди полигонлари ҳудудида чиқиндиларни саралаш пунктлари ва экосаноат зоналари ташкил этилмоқда.
Чиқиндиларни саралаш тизими
Кўп қаватли уйлар жойлашган ҳудудларда чиқиндиларни 3-тоифага ("қайта ишланадиган", "қайта ишланмайдиган" ва «озиқ-овқат») ажратган ҳолда саралаб йиғишни ташкил этиш мақсадида 180 та чиқинди йиғиш майдончаси махсус жиҳозланиб, уларга 106 та чиқинди контейнерлари ўрнатилди.
Катта мақсадли лойиҳалар
Республикамизнинг 6 та ҳудудида жами 933 миллион АҚШ доллари миқдорида хорижий инвестиция жалб этилиб, чиқиндиларни ёқиш орқали электр энергияси олишга мўлжалланган заводлар қурилмоқда. Улар 2027 йилда фойдаланишга топширилади ва кунига 10 минг тонна чиқиндини қайта ишлаб, йилига 1 миллиард 564 минг кВт/соат электр энергияси ишлаб чиқаради.
Аҳолининг ўрни
Чиқиндиларни саралаш ва қайта ишлаш тизимининг муваффақияти, аввало, аҳолининг фаол иштирокига боғлиқ. Ҳар бир фуқаро қуйидаги оддий қадамларни бажариш орқали муаммонинг ечилишига ҳисса қўшиши мумкин:
- Пластик маҳсулотлардан фойдаланишни камайтиринг
- Чиқиндиларни тоифаларга ажратинг
- Қайта ишланадиган материалларни махсус контейнерларга ташланг
- Атроф-муҳитни муҳофаза қилишда фаол иштирок этинг
Пластик чиқиндиларни қайта ишлаш нафақат экологик муаммони ҳал қилади, балки янги иш ўринлари яратади, энергия ресурсларидан самарали фойдаланиш имкониятини беради ва "яшил иқтисодиёт"ни ривожлантиради. Ўзбекистон бу йўлда муҳим қадамларни босмоқда, аммо муваффақият давлат, корхоналар ва аҳолининг ҳамкорлигисиз амалга ошириб бўлмайди.
Келажак авлод учун тоза ва соғлом муҳит яратиш - бугун ҳар биримизнинг бурчидир!
