Onlayn formatdagi “majburiy obuna”lar
Bundan kimlar manfaatdor?
Bugun mamlakatimiz va dunyo miqyosida sodir bo‘layotgan o‘zgarishlar, voqea-hodisalar, yangiliklar to‘g‘risidagi maʼlumotlar barcha ijtimoiy tarmoqlarda aks etib boryapti. Bu yangiliklardan xabardor bo‘lishda esa internet tizimi, mobil telefonlar va kompyuter texnologiyalaridan foydalanish ancha qulay hisoblanadi. Bundan tashqari, o‘zaro maʼlumot almashish yoki biror voqea-hodisaga munosabat bildirish, o‘z fikrini bayon etish yoki o‘zaro muloqot qilishda ijtimoiy tarmoqlar juda qulay.
Ammo tanganing ikkinchi tarafi bo‘lgani kabi masalaning ham boshqa tomoni bor. Bugun ayrim insonlar Telegramda kanal ochib, undan o‘z manfaati yo‘lida foydalanayotgandek...
“Yuqoridan topshiriq: Zudlik bilan mana shu kanalga qo‘shiling va isbot uchun menga skrenshot qilib tashlang, bu majburiy!..” Bu kabi xabarlar sizga ham begona bo‘lmasa kerak. Pandemiya o‘zi bilan birga kundaligimizga onlayn va oflayn degan tushunchalarni ham olib keldi. Telegram ijtimoiy tarmog‘ida tashkilot va rahbarlarning kanal (guruh) ochishi allaqachon modaga aylangan. Vazirdan to tuman hokimlarining ko‘pida shaxsiy telegram-kanali bor. Bu yaxshi, albatta. Rahbarlarning ijtimoiy tarmoqda faol bo‘lishi qaysidir maʼnoda xalqqa yaqinligidan darak. Ammo ayrimlar go‘yoki xo‘jako‘rsinga ishlayotgandek. Qilayotgan kichik yaxshiligini ham dabdabali qilib, rasm va videoga tushirib, tarmoqlar orqali ochko to‘plamoqda. Bu ham yetmagandek, qo‘l ostidagi yoki shu sohaga aloqador xodimlarni buning targ‘ibotiga jalb qilyapti. Inkor etib bo‘lmaydi: hamma narsa zamonaviylashgan sari majburiy obuna masalasi ham zamonaviylashdi. Bugun ko‘pchilik onlayn formatdagi “majburiy obuna”ga jalb qilinmoqda. Xo‘sh, bundan kim manfaatdor? Rahbarmi yoki xodim?
Yaqinda bir tanishim nufuzli tashkilotga ishga “ko‘tarildi”. Tabriklab xabar yozsam, fursatni boy bermay ish taklif qildi. Yaʼni uni nomidan telegram kanal ochib, faoliyatini muntazam “reklama” qilib borishni aytdi. U qo‘l ostidagi xodimlarga birgina buyruq bilan kanal aʼzolarini ko‘paytirib berishini ham qo‘shimcha qildi... Mana muammo qayerda. Odamlarni o‘ziga qolsa hozirgi kunda o‘zi uchun kerakli maʼlumot olish qiyin emas. Internetga kalit so‘zni yozsa, vassalom. Foydalanuvchiga keragidan ortiq maʼlumotlar bazasini chiqarib beradi.
Masalan, o‘qituvchilar faoliyatiga oid kanallar juda ko‘p. Tuman, shahar va viloyat Maktab va maktabgacha taʼlim tizimidagi rasmiy kanallarga barcha o‘qituvchilar aʼzo bo‘lgan (majburiy aʼzo qilingan degan fikrdan yiroqmiz). Ammo u yerda o‘qituvchi va o‘quvchilarning haq-huquqlari, turli zamonaviy metodlar, ota-onalar uchun foydali maʼlumotlarni topish juda qiyin (yo‘q desa ham bo‘ladi). Bu kanallar rahbarlarning tadbirlari-yu, tekshiruvga borganda tushgan rasmlari bilan to‘la. Aslida, o‘qituvchiga rahbarning hisobot uchun tushgan soxta rasmi va qarorlar ijrosini yuzaki bajargani aks etgan undan-uzun matnlar qiziq emas. Ishoning, hatto uni o‘qimaydi ham. Masalan, men o‘qituvchi bo‘lmasam-da, Ulug‘bek Po‘latovning telegram-kanaliga aʼzo bo‘lganman. Chunki uning kanalida o‘qituvchilar uchun barcha kerakli maʼlumotlarni topsa bo‘ladi. Bu kabi qiziqarli va foydali kanallarga “majburiy obuna” ham shart emas. Shundog‘am bunday kanallarni izlab topib, o‘z xohishi bilan aʼzo bo‘ladiganlar ko‘pchilikni tashkil etadi. birgina o‘qituvchilar emas, boshqa barcha sohada ahvol shu.
Xodimlar, xususan, fuqarolarni turli kanallariga majburan aʼzo qilib, “ko‘rib qo‘y, men unday ish qildim”, deya fotoarxivini boyitayotgan, layk yig‘ib, undan bahra oladigan va o‘zidan yuqori rahbarlarga yaxshi ko‘rinish qabilida faoliyatini quruq hisobotlar bilan boyitayotgan rahbarlar bizni boshqarar ekan, har qanday soha rivojining kelajagi bo‘lmaydi. Zero, halol va xolis ishlagan rahbargina adolatli bo‘la oladi.
