Sobiq metropoliya, klanlar va «Vagner»
Makronning Afrikaga tashrifi: qitʼada kim ko‘proq taʼsirga ega?
Emmanuel Makron Parijning sobiq mustamlakalarga “homiylik qilgan” davri nihoyat tugaganini va yangi munosabatlar eski tuzum bo‘yicha o‘rnatilmasligini aytdi.
Yelisey saroyida prezidentning Markaziy Afrikaga safari boshlanishidan ikki kun oldin “yangi kurs”ni taqdim etishga yana bir urinish bo‘lib o‘tdi. Beshinchi respublika rahbari, xususan, qitʼadagi fransuz askarlari sonini sezilarli darajada qisqartirishni va Afrika davlatlari bilan harbiy bazalarni birgalikda boshqarish modeliga o‘tishni taklif qildi.
Emmanuel Makronning so‘zlariga ko‘ra, Fransiya va Afrika davlatlari umumiy masʼuliyat va umumiy manfaatlar bilan bog‘lanishi kerak.
Makron Fransiya Afrikada manfaatlari borligini tan olishi va sheriklarga “maksimal hurmat ko‘rsatgan holda” ularni himoya qilish kerakligini aytib o‘tdi.
Eski qahramonlar bilan yangi siyosat
Chorshanba kuni Fransiya rahbarining samolyoti Librevilga qo‘ndi. Makron u yerda “Yagona o‘rmon sammiti”da ishtirok etadi va sammitda konkret yechimlar muhokama qilinadi. Dunyodagi ikkinchi eng katta tropik o‘rmon — Gabon biologik xilmaxilligidan tashqari, fransuz harbiylarining ham uyi hisoblanadi. Bu qitʼadagi to‘rtta doimiy fransuz bazalaridan biri hamdir. Shu bilan birga, mamlakatni 56 yil davomida Bongo klani boshqarib kelmoqda.
Fransiya xalqaro munosabatlar instituti tadqiqotchisi Terri Virkulonning so‘zlariga ko‘ra, Markaziy Afrika “qitʼaning eng beqaror qismi” sanaladi. Bu yerda rejimlar o‘zgarishini hech kim kutmaydi.
Gabondan keyin Makron qo‘shni Angola va Kongo Demokratik Respublikasiga boradi. Kongo ham ichki nizolardan aziyat chekmoqda, qo‘shni Ruanda bilan mojaro tufayli uning chegaralarida keskinlik saqlanib qolmoqda. Inson huquqlari ligasi va o‘nlab boshqa nodavlat tashkilotlar Emmanuel Makronni Kinshasaga tashrifini “inson huquqlari”ga bag‘ishlashga chaqirdi.
Chet el investorlariga qaram bo‘lgan portugal tilida so‘zlashuvchi Angolaning mustamlakachilik tarixi Fransiya bilan bog‘liq emas, lekin Terri Virkulonning so‘zlariga ko‘ra, siyosiy jihatdan mintaqadagi boshqa mamlakatlardan unchalik farq qilmaydi.
“Angola ham xuddi shunday vaziyatda: hukmron partiya 1975 yilda mustaqillikka erishgandan beri uzluksiz hokimiyat o‘zgardi. Bu mintaqada demokratiya kun tartibida emasligini hamma biladi”, — deydi u.
Beqaror ichki siyosiy vaziyat Fransiyani bu davlatlar bilan yaqin aloqada bo‘lishiga to‘sqinlik qilmaydi. O‘tgan yilning avgust oyida Fransiya terrorchi guruhlarga qarshi “Barxan” operatsiyasini o‘tkazayotgan Malida fransuz harbiy xizmatchilari «Vagner» xususiy harbiy kompaniyasining yollanma askarlari bilan almashtirilgandi. Fransuz kontingenti tez orada Burkina-Fasoni tark etadi. Terri Virkulon Yevgeniy Prigojinning Burkina-Fasoga kirib borish va undan “logistika platformasi” sifatida foydalanishga urinishini istisno etmaydi.
Eng muhimi, Yevgeniy Prigojin tuzilmalarining Afrikada tarqalish tezligiga eʼtibor qaratadi: uning xolding kompaniyasi qitʼaga ilk bor 2017 yilda qadam qo‘ygan va hozirda ko‘plab mamlakatlarda o‘z o‘rnini egallagan.
“Bu istiqbolli bozor. Ko‘plab hukumatlar xavfsizlik nuqtayi nazaridan qiyin vaziyatda va tashqi himoyani qidirmoqda”, — deydi ekspert.
Shu bilan birga, Xitoyning Afrikadagi mavjudligi iqtisodiy soha bilan chegaralangan va Pekinning barqaror taʼsirini kafolatlaydigan narsa aynan shu.
“Xitoy Afrikaga 20 yildan beri, yaʼni asr boshidan beri sarmoya kiritmoqda”, — deydi Terri Virkulon.
