Ot o‘rnini toy bosar yoxud davlat boshqaruvi otameros qolgan prezidentlar
Qiziqarli siyosat loyihasining bugungi sonida rahbarlik kursisini otasidan meros olgan prezidentlar haqida maʼlumot beramiz.
Prezident saylovlar orqali hokimiyat tepasiga keladi. Avloddan-avlodga o‘tuvchi monarxiya prinsipidan farqli jihat ham shu, aslida. Ammo dunyoda o‘z otasining o‘rnini bevosita yoki bilvosita egallagan prezidentlar ham yo‘q emas. Qiziqarli siyosat loyihasining bugungi sonida rahbarlik kursisini otasidan meros olgan prezidentlar haqida maʼlumot beramiz.
Oq uyga egalik qilgan yaʼni AQSH prezidentlari orasida ota-o‘g‘il Bushlarning alohida o‘rni bor. 1946 yilda AQSHning Konnektikut shtati Nyu-Xeyven shahrida tug‘ilgan Jorj Uoker Bush 2001-2009 yillarda mamlakatning 43-prezidenti bo‘lgan. Uning otasi Jorj Gerbert Uoker esa 41-prezident sifatida 1989-1993 yillarda davlatni boshqargan.
AQSHda sobiq prezident atamasi qo‘llanmaydi va bu lavozimni egallagan inson umrbod shu nom bilan, faqat raqamlarini ko‘rsatgan holda (masalan 41-,43-prezident) nomlanadi. Ikkita bir xil ism-sharifli prezidentlarning borligi chalkashliklarni keltirib chiqarmasligi uchun “katta” va “kichik” qo‘shimchalari qo‘llaniladi. Shuning uchun ham, aynan, ota va o‘g‘il Jorj Bushlar uchungina “katta” va “kichik” qo‘shimchalari qo‘llaniladi.
KXDR tuzumini avvaldan Kimlar sulolasi boshqarib keladi. Dastlab Kim Ir Sen bu davlatning ilk rahbari sifatida tarixda qolgan. 36 yillik boshqaruvdan so‘ng, 1994 yilda uning o‘limi aholi shu darajada qayg‘uga soladiki, hatto ko‘plab fuqarolar buni ko‘tara olmay diktatorning ortidan boqiy dunyoga rihlat qilgani aytiladi. «Davlat va millatning buyuk dohiysi», «Porloq yulduz», «Beqiyos birodar», «Harbiy sohada daholarning dahosi», «Xalq otasi», «Hurmatli (eng yuqori, aqlli, yagona, севимли...) rahbar», «Qimmatli ota», «Kommunistik kelajak quyoshi», «Davlatlar birlashuvi kafolati», «Yo‘lchi yulduz» kabi nomlarni o‘zida jamlagan mamlakat rahbari lavozimi 1970 yilda Kim Ir Senning o‘g‘li Kim Chen Ir qo‘liga o‘tdi.
Kim Chen Ir otasining siyosatini “sadoqat” bilan davom ettirdi va mamlakat o‘zining siyosiy rejimidan og‘ishmadi. Biroq 2011 yilda Kim Chen Ir vafot etadi. Shundan so‘ng esa hokimiyat boshqaruvi yosh va tajribasiz Kim Chen In qo‘liga o‘tadi.
Maʼlumotlarga ko‘ra, Kim Chin Inning bolaligi Shveysariyada Shimoliy Koreya diplomatining o‘g‘li niqobi ostida o‘tgan. U Shimoliy Koreyaga rahbar bo‘lgach mamlakatda harbiy paradlar, yadroviy sinovlar va shaxsga sig‘inish holatlari kuchaydi.
Bir qarashda hokimiyat avloddan avlodga o‘tayotgandek tuyilsada, bu mamlakatda ham davlat rahbarligiga saylovlar bo‘ladi. Faqat ularning o‘ziga xos jihati yagona nomzod ko‘rsatiladi (ularning kimligini yaxshi bilasiz) va bu nomzodning 100 foiz ovoz to‘plagani eʼlon qilinadi.
Ilhom Aliyev lavozimni otasidan keyin egallagan shaxs. Uning otasi Haydar (Geydar) Aliyev 1993-2003 yillarda Ozarbayjon prezidenti bo‘lgan. Otasining vafotidan keyin Ilhom Aliyev prezidentlikka o‘z nomzodini qo‘ygan va shundan keyin qatorasiga to‘rt marta — 2003, 2008, 2013 va 2018 yillarda saylovlarda g‘olib bo‘lib, davlatni boshqarib kelmoqda. Uning rafiqasi Mehribon Aliyeva mamlakatning vitse-prezidenti hisoblanadi. Uning o‘g‘li kichik Geydar Aliyev hali 22 yoshda va u biznes bilan shug‘ullanadi.
Ota-bola Berdimuhamedovlar. Gurbanguli va Sardor Berdimuhamedovlar nomi Turmaniston respublikasi tarixida o‘chmas iz qoldirmoqda.
2007 yilda Saparmurod Niyozov vafotidan so‘ng uning o‘rniga Gurbanguli Berdimuhamedov Turkmaniston prezidenti bo‘ldi.
2022 yil 11 fevral kuni Turkmaniston Prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov o‘z lavozimini yosh yetakchilarga topshirib, Xalq maslahati raisi sifatida qolishini maʼlum qildi va hukumat tepasiga uning o‘g‘li Sardor Berdimuhammedov keldi.
Sardor Berdimuhamedov 2011-2013 yilda BMTning Jenevadagi (Shveysariya) bo‘limi Turkmaniston vakolatxonasida maslahatchi lavozimida ishlagan. Bundan tashqari, 2016-2019 yillar oralig‘ida Turkmaniston Tashqi ishlar vazirligi Xalqaro axborot boshqarmasi boshlig‘i lavozimida ham faoliyat yuritgan.
Bahriniso Madumarova
