Kaspiy tuguni: O‘zbekiston va Ozarbayjonning yagona logistika tizimi qanday shakllanmoqda
Boku porti Markaziy Osiyodan Yevropaga yuk tashishda muhim tranzit markaziga aylanishi kutilmoqda.
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida yagona logistika tizimi shakllanmoqda. Ikki davlat nafaqat yangi transport yo‘llarini qurmoqda, balki tez surʼatlarda port infratuzilmasi, temir yo‘l tariflari va bojxona tartib-taomillarini uyg‘unlashtirmoqda. Kaspiy dengizi endi suv to‘sig‘idan transport yo‘lagini bog‘lovchi muhim bo‘g‘inga aylanadi, Boku xalqaro dengiz porti esa Markaziy Osiyoning anʼanaviy yo‘nalishlarni chetlab o‘tgan holda Yevropaga chiqish nuqtasi sifatida shakllanmoqda.
Kaspiydagi logistika markazi
O‘zbekiston va Ozarbayjon qo‘shma logistika markazini tashkil etish uchun Boku xalqaro dengiz porti yaqinidagi hududni tanladi. Ushbu hudud Ozarbayjon temir yo‘l tarmog‘i hamda Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va Yevropaga yo‘nalgan transport marshrutlari bilan integratsiyalashgan.
Markaz yuklarni konsolidatsiya qilish, saqlash, konteynerlarni multimodal qayta yuklash hamda tezlashtirilgan bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshiradi. O‘zbekiston Investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri o‘rinbosari Xurram Teshabayevning taʼkidlashicha, mazkur loyiha nafaqat ikki tomonlama tashabbus, balki Osiyo va Yevropa o‘rtasidagi transport bog‘liqligini mustahkamlashga xizmat qiladigan shakllanayotgan Yevroosiyo transport arxitekturasining muhim elementi sifatida ham ko‘rilmoqda.
Loyihaning ahamiyati Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li qurilishi bilan yana-da oshmoqda. Teshabayevning baholashicha, ushbu yo‘nalish Xitoy va Markaziy Osiyodan Kaspiy dengizi tomon yuk oqimini sezilarli darajada ko‘paytiradi, Boku porti esa O‘rta koridor orqali yuklarni Yevropaga yetkazishda asosiy tranzit markaziga aylanadi.
Institutsional asos
Beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev transport-logistika sohasidagi o‘zaro bog‘liqlikni alohida ustuvor yo‘nalish sifatida qayd etdi. U Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li va Transafg‘on koridori bilan bir qatorda Kaspiy orqali o‘tuvchi yo‘nalishni rivojlantirishni ham mamlakatning Osiyo va Yevropani bog‘lovchi xalqaro magistrallar tarmog‘iga chiqishini taʼminlaydigan muhim vazifa sifatida belgiladi.
Shu bilan birga, CASCA+ tashabbusi ham institutsional tus olmoqda. Mazkur platforma Ozarbayjon, Gruziya, Qirg‘iziston, Turkmaniston, Turkiya va O‘zbekiston temir yo‘l maʼmuriyatlarini birlashtiradi. 2026 yil iyul oyida «O‘zbekiston temir yo‘llari» va yana besh davlat vakillari koridor bo‘ylab yuk tashish hajmini oshirish hamda tarif siyosatini qayta ko‘rib chiqishga qaratilgan olti tomonlama bitimni imzoladilar.
Koridor ko‘rsatkichlari
Transport yo‘lagining rivojlanish surʼatlari raqamlarda ham yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Qozog‘iston Transport vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, Transkaspiy xalqaro transport yo‘lagi orqali tashilgan yuk hajmi 2019 yildagi 759 ming tonnadan 2024 yilda 4,484 million tonnagacha oshgan.
Turkiy davlatlar tashkiloti hisob-kitoblariga ko‘ra, 2025 yilda ushbu ko‘rsatkich 4,7 million tonnaga yetadi va 2027 yilga borib yana 10 foizga o‘sadi. Shu davrga kelib koridorning yillik o‘tkazuvchanlik quvvati 10 million tonnaga yetishi, 2030 yilda esa yuk tashish hajmi 11,4 million tonnani tashkil etishi prognoz qilinmoqda.
2025 yilning yanvar–sentyabr oylarida Ozarbayjon hududi orqali 2,65 million tonna yuk tashilgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 6 foiz ko‘pdir. Boku portida konteynerlarni qayta yuklash hajmi esa 40 foizga oshgan.
Logistika — investitsiyalar uchun istiqbolli yo‘nalish
Ozarbayjon–O‘zbekiston investitsiya kompaniyasi (AUIC) uchun logistika sanoat, sog‘liqni saqlash va taʼlim bilan bir qatorda investitsiya loyihalarini baholashning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston va Ozarbayjondagi loyihalarga odatda 5–8 yil muddatga investitsiya kiritadigan kompaniya uchun Kaspiy logistika tugunining shakllanishi investitsiya portfelini bevosita o‘zgartirmasa-da, yaqin yillarda ikki mamlakatdagi transport va ombor infratuzilmasini baholashning strategik mezonlarini belgilab beradi.
