Huquq himoyachilarining hisobotida ta'kidlanishicha, Ukraina-Rossiya mojarosida inson huquqlari buzilishi har ikki tomondan sodir etilmoqda.
Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissar boshqarmasi (OHCHR) 2023-yil 11-fevraldan 31-iyulgacha bo‘lgan davrda Ukrainadagi inson huquqlari bo'yicha holat haqidagi so‘nggi hisobotini e’lon qildi. U BMTning Ukrainadagi Inson huquqlari monitoringi missiyasi (HRMU) faoliyatiga asoslanadi.
Hujjatda qayd etilishicha, “Rossiya Federatsiyasining Ukrainaga keng ko‘lamli qurolli hujumi natijasida tinch aholiga jiddiy zarar yetkazilgan, jumladan, o‘limlar, hayotga xavf tug‘diruvchi jarohatlar, uy-joylar va tirikchilik vositalari yo'q qilingan".
Hisobot davrida OHCHR 4 621 nafar tinch aholiga zarar yetganini qayd etgan, ulardan 1 028 nafari halok bo‘lgan va 3 593 nafari yaralangan. Qurbonlarning haqiqiy soni katta ehtimol bilan bundan yuqori.
Jinsiy zo'ravonlik
OHCHR hisobot davrida rossiyalik harbiy xizmatchilar va rossiyalik qamoqxona xodimlari tomonidan to'rt erkak va bir ayolga nisbatan sodir etilgan mojaro bilan bog'liq jinsiy zo'ravonlik harakatlarini qayd etgan. "Bu holatlar Rossiya harbiy xizmatchilari tomonidan ilgari hujjatlashtirilgan jinsiy zo'ravonlik holatlariga mos keladi", deyiladi hisobotda. Jinsiy zo'ravonlik ko'pincha jabrlanuvchilarni ozodlikdan mahrum qilish bilan birga kuzatilgan.
O'zboshimchalik bilan hibsga olish
Ukrainaning Rossiya tomonidan bosib olingan hududida hisobot davrida yuzlab aholini o‘zboshimchalik bilan hibsga olish holatlari qayd etilgan. 2022 yil fevralidan beri 996 nafar tinch aholi o‘zboshimchalik bilan hibsga olingan. Ulardan 80 nafari hibsda vafot etgan yoki jasadlarida zo‘ravonlik izlari bilan o‘lik holda topilgan, 468 nafari esa shu kungacha hibsda qolmoqda.
Shu bilan birga, OHCHR hisobot davrida Ukraina xavfsizlik kuchlari tomonidan ham o'zboshimchalik bilan hibsga olingan oltita holatni (to'rt nafar ayol va ikki erkak) hujjatlashtirgan. Hibsga olinganlarning aksariyati Rossiya harbiylari bilan hamkorlik qilish yoki ularga boshqa shakllarda yordam ko‘rsatishda gumonlanib ushlangan.
Harbiy asirlarning o'ldirilishi
OHCHR ukrainalik harbiy asirlarning jami qatl etilishining oltita holatini hujjatlashtirdi, ularning barchasi hisobot davridan oldin sodir bo'lgan. Huquq himoyachilari, shuningdek, ukrainalik harbiy asirlarga nisbatan qiynoqlar va shafqatsiz munosabat, ularni ushlab turishning dahshatli sharoitlari, jumladan, majburiy mehnat haqidagi xabarlarni hujjatlashtirishda davom etmoqda. “Hisobot davrida OHCHR tomonidan so‘roq qilingan 56 nafar ukrainalik harbiy xizmatchidan 51 nafari turli qiynoqlar va shafqatsiz muomalalarga duchor bo‘lganliklarini ma’lum qilgan”, — deyiladi hujjatda. OHCHR, shuningdek, 26 nafar rossiyalik harbiy asir bilan suhbat o‘tkazdi, ulardan 12 nafari so‘roq paytida rasmiy interniratsiya joylariga olib ketilgunga qadar qiynoqqa solingani yoki ularga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lishganini aytdi. Biroq OHCHR Lvov harbiy asirlar lageridagi harbiy asirlarga munosabatda sezilarli yaxshilanishlar, xususan, oziq-ovqat ratsionining ko'payishi va jazo sifatida jismoniy mashqlar to'xtatilishini qayd etdi.
2022 yil 28-iyuldan 29-iyulga o‘tar kechasi Rossiya tomonidan bosib olingan Donetsk viloyatidagi Yelenovka yaqinida joylashgan axloq tuzatish koloniyasining portlashi kamida 51 nafar ukrainalik harbiy asirning halok bo‘lishiga va kamida 139 nafarining yaralanishiga sabab bo‘lmagan, deb hisoblanadi. Mavjud foto va videomateriallar tahlili shuni ko'rsatdiki, kazarmaga yetkazilgan zarar sharqdan qilingan raketa hujumiga mos keladi. Rossiya Federatsiyasi harbiy asirlarni front chizig'iga yaqin bo'lgan koloniyada saqladi, ularni xavf ostiga qo'ydi, bu esa harbiy asirlarning xavfsizligiga oid xalqaro gumanitar huquq qoidalariga ziddir.
OHCHR yana bir bor ushbu hodisa boʻyicha toʻliq va xolis tergov oʻtkazish, jumladan xalqaro tergovchilarning voqea joyiga kirishi zarurligini taʼkidladi.
Hujjatda qayd etilishicha, hisobotda keltirilgan qonunbuzarliklar bo'yicha ma'lumotlar to'liq bo'lmasligi mumkin. Moskva tomonidan tayinlangan bosib olingan hududlarning mahalliy maʼmuriyatlari BMT kuzatuvchilarini u yerga kiritmayapti.