Футбол бўйича жаҳон чемпионатлари тарихи
Эртага Қатарда навбатдаги мундиалга старт берилади.
Қатар давлатида яна бир футбол бўйича жаҳон чемпионати бўлиб ўтади. Унда 32 та терма жамоа ғолиблик учун кураш олиб боради. Мусобақага эртага расман старт берилади. Аслида, ушбу жаҳон чемпионати биринчи бор қачон ва қаерда ўтказилган, унда ким ғалаба қозонган? Мусобақа тарихи ҳақидаги шунга ўхшаш саволларга қуйида биргаликда жавоб топамиз.
Уругвай – 1930
Жаҳон чемпионати биринчи бор бундан 92 йил аввал Уругвайда бўлиб ўтган. Айни вақтда ушбу мусобақада иштирок этган биронта спортчи қолмаган. 2010 йил ўзининг 100 ёшини қарши олган аргентиналик ҳужумчи Франсиско Варалло ушбу чемпионат ҳақида қуйидаги фикрларни билдирганди. “Биз Уругвай билан финалга урушга боргандек боргандик”, деб футболчи Уругвайга қарши кечган финал ўйинини шундай эслаганди. У шунингдек мағлубиятни ҳали ҳам унутолмаганини таъкидлаган.
Уругвайда ўтган чемпионатда 13 та терма жамоа қатнашган. Биринчи, иккинчи ўринларни Уругвай ва Аргентина терма жамоалари қўлга киритган бўлса, учинчи ва тўртинчи ўринларга АҚШ ва Югаславия термалари жойлашади.
Италия – 1934
Уругвайда бўлиб ўтган биринчи турнир кўп жиҳатдан экспериментал жаҳон чемпионати сифатида ўтган. Сабаби, футболчиларнинг ҳимояси тўлиқ таъминланмаган. Аммо муваффақиятли дебютдан сўнг, иккинчи турнир учун 32 та давлат ариза топширган. Бироқ, дунёнинг энг нуфузли мусобақасида бу жамоаларнинг барчаси ҳам иштирок этиш ҳуқуқига эга бўла олмади. Шундан сўнг чемпионатда 16 та терма жамоа қатнашди. Ҳамда якунда мезбонлар чемпионликни тантана қилишди. Иккинчи ўрин Чехославакияга насиб этган бўлса, учинчи, тўртинчи поғоналардан Германия ва Австрия термалари жой олишди.
Франция – 1938
1934 йилги мундиалда ғалаба қозонган Италия термаси Франция ўтган турнирда ҳам чемпионга айланди. Қизиқ томони италияликлар бош мураббий Витторио Поззо терма жамоани икки бор жаҳонда тенгсиз қилган ягона мураббийга айланиб қолди. Ҳозиргача Поззонинг бу натижасини ҳеч ким такрорлай олгани йўқ. 1938 йилда ҳам чемпион бўлган италияликлар ёрқин авлодининг зафарли юриши иккинчи жаҳон уруши бошланмаганда балки, ҳали тугамаган бўларди. Кейинги жаҳон чемпионатини уруш сабаб 12 йил кутишга тўғри келди. Францияда ўтган турнирда 15 та жамоа иштирок этади. Кумуш медалга Венгрия эга чиққан бўлса, учинчи ва тўртинчи ўринларни Бразилия ва Швеция термалари қўлга киритади.
Бразилия – 1950
Ноанъанавий тарзда ўтган Жанубий Америкадаги чемпионатда 13 та жамоа қатнашади. Улар мусобақа ғолиблиги учун юқори ва қуйи лигалардан иборат алоҳида турнирларда баҳс олиб боради. Учрашувлар сўнгида эса, яна Уругвай терма жамоаси чемпионликни тантана қилади. Кейинги ўринлардан Бразилия, Швеция ва Испания жамоалари жой олади.
Швейцария - 1954
1950 йилда Бразилияда бўлгани каби, 1954 йилда Швейцарияда ҳам чемпион бўлган давлат финалда рақибларини минимал ҳисобда мағлуб этади. Бундан ташқари, финалда Германияга ютқазган венгрияликларнинг муваффақиятсизлиги бразилияликларнинг Рио-де-Жанейродаги мағлубиятига қараганда анча оғирроқ оқибатларга олиб келади. Маълумот учун мазкур турнирда 16 терма баҳс олиб боради. Учинчи ва тўртинчи ўринлар Австрия ва Уругвай жамоаларига насиб этади.
Швеция – 1958
“Бизда жуда кўп истеъдодли футболчилар бор...”. Бу 1958 йилги жаҳон чемпионати ҳақида айтилган ҳақиқатлардан бири эди. Ўша ёзда футбол олами илк бор 17 ёшли бразилиялик Пеленинг ўйинидан баҳра олишга муваффақ бўлди. У Швециядаги турнирда бошқалардан ўзининг ажойиб техникаси билан ажралиб турарди. Мусобақа якунида ҳам Бразилия финалда мезбонларни мағлуб этиб чемпионга айланади. Кейинги поғоналардан Франция ва Германия термалари жой олади.
Чили – 1962
Бразилияликларнинг Чилидаги ўйини тўрт йил олдинги Швециядаги ўйинларига каби ёрқин таассурот қолдиради. Мусобақа давомида жароҳат олган Пеле қолган баҳсларда иштирок этолмайди. Бироқ, унинг ўрнини Гарринча эгаллайди ва якунда турнирнинг энг яхши футболчиси номига сазовор бўлади. Жамоаси эса финалда Чехославакияни мағлуб этиб иккинчи чемпионликни тантана қилади. Чили ва Югаславия кейинги ўринларни қўлга киритади. Чемпионатда 16 та жамоа иштирок этган.
Англия – 1966
Мазкур чемпионатнинг финал учрашувининг 100-дақиқасидаги гол борасидаги баҳслар ҳозиргача тўхтамаган. Натижада баҳсда инглизлар немисларни қийинчилик билан мағлуб этади. Мундиалнинг учинчи ва тўртинчи ўринларига Португалия ва СССР термалари жойлашади. Бунда ҳам 16 жамос қатнашган.
Мексика – 1970
1970 йилги чемпионат жуда муваффақиятли ўтган бўлиб, ҳужумкор ва ҳалол футболнинг ғалабасига айланган. Мексика стадионларида ҳакамлар умуман қизил карточкаларга мурожаат қилмаган. Шунинг ҳисобига ҳам энг ёрқин ўтган турнир сифатида мусобақа тарихида қолади. Чемпионатда яна Бразилия чемпион бўлади. Италия, Германия ва Уругвай кейинги ўринларни қўлга киритади.
Германия – 1974
Германия терма жамоасига ҳурмат билан қарайдиган бўлсак, кўпчилик ҳали ҳам 1974 йилги чемпионлик унвонига Голландия муносиброқ эканини билишади. Ҳар ҳолда, айнан улар Германияга қараганда ёрқинроқ ўйин кўрсатади. Чемпионатнинг учинчи ва тўртинчи ўринларини Полша ҳамда Бразилия термалари эгаллайди. Унда ҳам 16 та терма баҳс олиб борган.
Аргентина – 1978
Ушбу мусобақадан олдин жаҳон чемпионатида илк бор иштирок этиш истагини билдирганлар сони юзтадан ошади. Саралаш ўйинларида 96 та жамоа иштирок этади. Рақобат эса мисли кўрилмаган даражада юқори бўлиб чиқади. Турнирда эса мезбонлар чемпионликни тантана қилади. Недирландия, Бразилия ва Италия терма жамоалари кейинги поғоналарга жойлашади.
Испания – 1982
Агар чемпион турнир натижаларига кўра эмас, дейлик, жамоатчилик фикрини сўровига кўра аниқланганида, 1982 йилда чемпионлик шубҳасиз икки жамоа - Бразилия ёки Франция термаларига насиб этарди. Аммо натижада уларнинг иккаласи ҳам финалга чиқа олмади. Олтин медаллар эса ўз тарихида учинчи бор италияликларга насиб этади. Мусобақада илк бор 24 та жамоа қатнашади. Германия, Полша, Франция навбатдаги медалларга сазовор бўлади.
Мексика – 1986
Бутун чемпионатнинг асосий воқеаси Аргентина ва Англия ўртасидаги тўқнашув ҳисобланади. Ҳамда унинг бош қаҳрамони аргентиналиклар сардори Диего Марадона бўлди. Дастлаб, у антиқаҳрамонга айланиши мумкин эди, бироқ бир неча дақиқа ичида ҳақиқий қаҳрамонга айланади ва жамоасининг ғалаба қозонишига муносиб ҳисса қўшади. Шу тариқа, Аргентина турнир финалида Германияни мағлуб этиб, чемпионга айланади. Учинчи, тўртинчи ўринлар Франция ва Бельгияга насиб этади. Мусобақада 24 та давлатдан жамоалар иштирок этган.
Италия – 1990
Апеннин ярим оролида ўтган навбатдаги жаҳон чемпионати тарихда энг “зерикарли” ўтган турнир сифатида мухлисларнинг ёдида қолади. Бу 17 бор ўтган аввал чемпионатларга қараганда жуда зерикарли бўлган. Буни мутахасислар тасдиқлашган. Бу мундиал финалида ҳам Германия ва Аргентина жамоалари тўқнаш келади. Бу сафарги баҳсда немисларнинг қўли баланд келади. Кейинги ўринлардан Италия ва Англия жой олади.
АҚШ – 1994
Шу вақтга қадар жаҳон чемпионатлари футболга иштиёқи баланд ёки бу спортга қизиқиш юқори бўлган мамлакатларда ўтказиб келинарди. 1994 йил эса бу анъана бузилади. Тунирда бразилияликлар чемпион бўлади. Қолган ўринлар Италия, Швеция ва Болгарияга насиб этади.
Франция – 1998
32 терма жамоа иштирок этган биринчи турнир Зинедин Зидан ва Франция терма жамоаси учун фойдали бўлди. Ва бу чемпионат бошланишидан олдин журналистлар Аиме Жаcқуэт жамоасини қаттиқ танқид қилганига қарамай, чемпионат бошланиши билан Зидан бошчилигидаги термини ажойиб ўйинлар кўрсатди. Ўшанда французлар мусобақа финалида Бразилияни мағлуб этади. Учинчи ва тўртинчи ўринларга Хорватия ва Голландия жойлашади.
Япония – Жанубий Корея – 2002
Ташкилий жиҳатдан тарихдаги энг яхши мусобақалардан бири бўлган ушбу турнир авваллари жаҳон чемпионатларида порламаган жамоани юқори поғонага кўтарган, ҳакамлик можаролари билан ҳам ёдда қолган. Гап сенсацион тарзда ярим финалга қадар етиб борган мезбонлар – кореяликлар ҳақида кетмоқда. Шунга қарамай, финалда рейтинги юқори бўлган Германия ва Бразилия жамоалари учрашди. Натижада, жанубий америкаликларнинг қўли баланд келади.
Германия – 2006
Бу беқиёс Зизунинг сўнгги турнири эди ва у мусобада энг яхши футболчи деб топилди. Аммо Зиданнинг Италияга қарши финалдаги ҳаракати фожиали тарзда бўлди. Пенальтидан ҳисобни очган французлар етакчиси ўйиннинг 110-дақиқада Матератсининг провокациясига жавоб қайтаради ва боши билан унинг кўкрагига зарба беради. Ҳамда қизил карточкали бўлади. Бу эпизод финалнинг “безаги”га айланади. Зидансиз қолган жамоа 11 метрлик церийада италияликларга қаршилик кўрсата олишмайди. Натижа Франция иккинчи ўринни қўлга киритади. Кейинги ўринларни Германия ва Португалия жамоалари қўлга киритади.
Жанубий Африка – 2010
Турнир қўшиқ оҳанларининг шиддатли садолари остида ўтади. Бу эса шарҳловчи, футболчиларни ҳам безовта қилади. Испания терма жамоаси Евро-2008 финал учрашувида бўлгани каби ярим финалда Германияни 1:0 ҳисобида мағлуб этиб, тарихда илк бор жаҳон чемпионати финалига чиқади. Унда учинчи бор мундиал финалига чиққан Голландия мағлуб этилади. Кейинги ўринлар Германия ва Уругвайга насиб этади.
Бразилия – 2014
Тарихдаги иккинчи Бразилия чемпионатининг сўзсиз ғолиби Германия терма жамоаси бўлди. Мусобақа олдидан немислар тўлиқ фаворит эмас эди, бироқ улар ҳақли равишда тенглар орасида биринчи бўлишди. Турнирнинг асосий ҳодисаси Германия ва Бразилия ўртасидаги ярим финал ўйини бўлди. Унда немислар Бразилияни 7:1 ҳисобида аламли тарзда мағлуб этишади. Иккинчи ўрин Месси бошчилигидаги Аргентинага насиб этади.
Россия – 2018
Бу сафарги мундиал сенсацион натижаларга бой бўлади. Унда кутилмаган Хорватия терма жамоаси турнир финалига қадар етиб боради. Бироқ, таркиб жиҳатда кучли бўлган французлар Хорватияни аяб ўтирмайди. Учинчи ва тўртинчи ўринлардан Бельгия ва Англия жамоа жой олади.
