Инсон танаси ҳар 7 йилда янгиланадими?

2005 йилдан бери илмий доираларда инсон танасининг ҳужайралари ҳар 7 йилда тўлиқ янгиланади, деган фикр кенг тарқалган. Бироқ, тадқиқотчилар бу жараён анча мураккаб эканлигини ва ҳар хил ҳужайралар турлича янгиланиш муддатига эга эканлигини аниқлашди.

 

Танамиз ҳар 7 йилда янгиланади, деган тушунча 2005 йилда нашр этилган илмий мақоладан келиб чиққан. Унда радиокарбонли даталаш усули ёрдамида ҳужайраларнинг ўртача ёши 7-10 йил экани тахмин қилинган. Бироқ бу фақат ўртача ҳисоб бўлиб, танамиздаги барча ҳужайраларнинг индивидуал янгиланиш циклини акс эттирмайди.

 

Инсон танаси турли хил ҳужайралардан ташкил топган бўлиб, уларнинг ҳар бири ҳар хил умрга эга:

 

• Ошқозон шиллиқ қавати ҳужайралари – атиги 2-3 кун яшайди.
• Ичак эпителий ҳужайралари – 4-5 кун ичида янгиланади.
• Қон ҳужайралари (эритроцитлар) – 120 кун яшайди.
• Тери ҳужайралари – ҳар 2-4 ҳафтада тўлиқ янгиланади.
• Суяк ҳужайралари (остеоцитлар) – тахминан 25 йил яшайди.

 

Юрак мушак ҳужайралари – жуда секин янгиланади ва ёшлигимиздан бошлаб асосан ўша ҳолатда қолади.

 

Асаб ҳужайралари (нейронлар) – бутун умрлик бўлиб, улар зарарланганда қайта тикланмайди.

 

Ҳар куни инсон танаси 330 миллиардга яқин ҳужайра йўқотади, бу эса барча ҳужайраларнинг қарийб 1 фоизини ташкил этади. Асосан қон ва шиллиқ қават ҳужайралари янгиланади, лекин мушак, суяк ва асаб ҳужайралари анча секин қайта тикланади.

 

Илмий далилларга кўра, инсон танаси ҳар 7 йилда бутунлай янгиланмайди. Барча ҳужайралар турлича умр кўради: баъзилари бир неча кунда, бошқалари эса ўнлаб йиллар давомида янгиланади. Ҳатто баъзи ҳужайралар (масалан, нейронлар) умуман ўзгармайди. Шунинг учун инсон танаси доимий равишда ўзгариб турадиган тизим бўлсада, у маълум бир фиксирланган муддат ичида тўлиқ янгиланмайди.

 

Комила Одилова тайёрлади