Озарбайжон маданиятининг тарихий илдизлари ва мултикултурал қадриятлари

Озарбайжон маданияти минг йиллар давомида шаклланган, турли цивилизациялар таъсири билан бойиган ва бугунги кунда ҳам ўзининг ноёблигини сақлаб қолаётган кўп қатламли ҳодисадир. Озарбайжон ҳудуди қадим замонлардан Шарқ ва Ғарб ўртасида кўприк вазифасини бажаргани сабабли, бу ерда турли маданиятлар, динлар ва этник гуруҳларнинг ўзаро таъсири юз берган. Ушбу жараён Озарбайжон маданиятининг ҳам тарихий илдизларини, ҳам унинг мултикултурал қадриятларини шакллантирган. 

 

 

Озарбайжон маданиятининг илдизлари қадимги цивилизацияларгача бориб тақалади. Қобустон қоятош расмлари ҳудуддаги ибтидоий инсон жамоаларининг турмуш тарзини, эътиқодларини ва эстетик дунёқарашини акс эттиради. Ушбу ёдгорликлар Озарбайжон ҳудуди инсоният маданиятининг илк марказларидан бири бўлганини кўрсатади. VII асрда ислом динининг тарқалиши билан минтақада янги маънавий ва маданий босқич бошланган. 

 

Ўрта асрларда Озарбайжон шаҳарлари — Боку, Шамахи ва Ганжа — илм-фан, адабиёт ва савдо марказларига айланган. Бу даврда Низомий Ганжавий ва Хоқоний Ширвоний каби буюк мутафаккирлар етишиб чиққан. Уларнинг асарлари нафақат Озарбайжон, балки бутун Шарқ адабиётининг ривожланишига катта таъсир кўрсатган. 

 

Озарбайжон тарихан турли халқлар ва динларнинг тинч-тотув яшаган маскани бўлиб келган. Бу хусусият бугунги кунда ҳам мамлакатнинг асосий қадриятларидан бири сифатида сақланиб қолмоқда. Озарбайжонда мусулмонлар билан бир қаторда насронийлар, яҳудийлар ва бошқа диний жамоалар ҳам фаолият юритади. 

 

Масалан, Қуба туманидаги Қизил Қасаба дунёда яҳудийларнинг ихчам яшайдиган ноёб масканларидан биридир. Мултикултурализм Озарбайжон давлат сиёсатининг ҳам муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади. Турли маданиятларга ҳурмат, диний бағрикенглик ва ўзаро тушуниш жамиятнинг асосий тамойиллари сифатида қабул қилинган. Озарбайжон маданияти бой санъат анъаналари билан ажралиб туради. 

 

Mуғом UNESCO томонидан инсониятнинг номоддий маданий мероси сифатида эътироф этилган. Ушбу мусиқа жанри халқнинг ҳиссий оламини ва фалсафий тафаккурини акс эттиради. Бундан ташқари, гиламдўзлик ҳам Озарбайжон маданиятининг ажралмас қисмидир. 

 

UNESCO томонидан муҳофаза қилинаётган Озарбайжон гиламлари ўзининг нақшлари ва ранглар уйғунлиги билан машҳур. Ҳар бир ҳудуднинг гилам услуби ўзига хос бўлиб, бу мамлакатнинг маданий хилма-хиллигини намоён этади. Меъморчилик соҳасида эса Ичари Шаҳар каби ёдгорликлар Озарбайжоннинг тарихий меросини сақлаб келмоқда. Бу ҳудуд  аср шаҳарсозлик анъаналарининг жонли намунаси ҳисобланади. Замонавий Озарбайжонда анъана ва янгилик уйғунлиги кузатилади. 

 

 

Пойтахт Боку халқаро тадбирларга мезбонлик қилиб, маданиятлараро мулоқотни ривожлантирмоқда. 2012-йилги Евровидение қўшиқ танлови каби тадбирлар Озарбайжоннинг дунёга очилишида муҳим роль ўйнаган. Шу билан бирга, кино, театр ва замонавий санъат соҳаларида ҳам ривожланиш кузатилмоқда. Ёш санъаткорлар миллий  асраб қолган ҳолда янги услублар яратиб, Озарбайжон маданиятини глобал миқёсда тарғиб қилмоқдалар. 

 

Президент Илҳом Алиев раҳбарлигида Озарбайжонда маданият сиёсати давлат устувор йўналишларидан бирига айланган. Унинг ташаббуси билан мамлакатда кўплаб маданият масканлари — музейлар, театрлар ва концерт заллари қурилган ёки капитал таъмирдан чиқарилган. Тарихий ёдгорликларни тиклаш, хусусан Ичари Шаҳар ва бошқа қадимий меъморий обидаларни муҳофаза қилиш йўналишида кенг кўламли ишлар амалга оширилган. 

 

Бундан ташқари, Озарбайжон маданиятини халқаро миқёсда танитиш мақсадида турли фестиваллар, кўргазмалар ва маданият кунлари ташкил этилган. Биринчи вице-президент Меҳрибон Алиеванинг фаолияти айниқса гуманитар ва маданий соҳаларда эътиборга лойиқдир. У Ҳайдар Алиев Фонди президенти сифатида ҳам мамлакат ичида, ҳам хорижда Озарбайжон маданиятини тарғиб қилиш билан боғлиқ муҳим лойиҳаларни амалга оширган.

 

Фонд ташаббуси билан кўплаб тарихий ва диний обидалар реставрация қилинган, миллий мусиқа ва санъат намуналари халқаро майдонларда намойиш этилган. Озарбайжон муғоми ва бошқа номоддий маданий мерос намуналарининг UNESCO рўйхатларига киритилиши ҳам ушбу йўналишдаги муҳим ютуқлардан биридир. 

 

Шу билан бирга, Меҳрибон Алиева халқаро маданий мулоқотнинг ривожланишига алоҳида аҳамият беради. Унинг ташаббуси билан ўтказилган халқаро форумлар ва маданий тадбирлар Озарбайжонни турли маданиятлар чорраҳасида жойлашган мамлакат сифатида танитмоқда. 

 

Озарбайжоннинг мултикултурал қадриятлари ва маданий ҳамкорлик сиёсати туркий дунёнинг бошқа мамлакатлари билан муносабатларда ҳам ўз аксини топган. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги тарихий, маданий ва маънавий алоқалар алоҳида аҳамият касб этади. Ҳар икки халқ умумий туркий илдизларга, бой адабий меросга ва қадимий давлатчилик анъаналарига эга. 

 

Сўнгги йилларда Озарбайжон ва Ўзбекистон ўртасидаги маданий ҳамкорлик янада кенгайиб, ўзаро маданият кунлари, кўргазмалар, концерт дастурлари ва илмий конференциялар ташкил этилди. Озарбайжоннинг буюк шоири Низомий Ганжавий ҳамда Ўзбекистоннинг улуғ мутафаккири Алишер Навоий мероси ҳар икки мамлакатда юксак қадрланади ва умумий маданий қадриятларни тарғиб қилишга хизмат қилади. 

 

Шунингдек, Туркий Давлатлар Ташкилоти доирасида амалга оширилаётган лойиҳалар Озарбайжон ва Ўзбекистон халқлари ўртасидаги маданий интеграциянинг мустаҳкамланишига, ёш авлоднинг умумий тарихий-маданий меросга бўлган садоқатини кучайтиришга ҳисса қўшмоқда. 

 

Ушбу ҳамкорлик нафақат икки мамлакат ўртасидаги дўстона муносабатларни ривожлантиради, балки бутун туркий дунёнинг маданий бирлигини мустаҳкамлашга ҳам хизмат қилади. 

 

Озарбайжон маданиятининг ривожланиши ва тарғиб қилиниши фақат тарихий  асраш билан чекланмайди, балки замонавий даврда турли лойиҳалар ва ташаббуслар орқали ҳам қўллаб-қувватланади. Бу борада Озарбайжон Республикаси Нодавлат Нотижорат Ташкилотларига Давлат Кўмаги Агентлиги ҳам муҳим роль ўйнайди. 

 

 

Агентлик томонидан молиялаштириладиган лойиҳалар турли соҳаларни қамраб олади ва улар орасида маданият мавзусига ҳам алоҳида ўрин берилади. ННТлар томонидан амалга оширилаётган лойиҳаларда миллий-маданий  асраш, халқ ҳунармандчилигини тарғиб қилиш, муғом ва бошқа анъанавий мусиқа турларини ривожлантириш, шунингдек, мултикултурал қадриятларни оммалаштириш каби масалалар кенг ёритилади. Айниқса, ушбу лойиҳалар орқали муғом, гиламдўзлик, фольклор ва бошқа миллий мерос намуналари ёш авлодга етказилмоқда. 

 

Шу билан бирга, мамлакатнинг турли ҳудудларида ўтказилаётган тадбирлар, семинарлар ва фестиваллар маҳаллий маданиятнинг ривожланишига ҳисса қўшмоқда. Бундан ташқари, Агентлик томонидан қўллаб-қувватланаётган лойиҳалар доирасида Озарбайжоннинг мултикултурал муҳити ҳам кенг тарғиб қилинади. Турли диний ва этник жамоаларнинг маданий меросини танитиш, бағрикенглик анъаналарини тарғиб этиш ва маданиятлараро мулоқотни мустаҳкамлаш ушбу лойиҳаларнинг асосий мақсадларидан биридир. 

 

Озарбайжон Республикаси Нодавлат Нотижорат Ташкилотларига Давлат Кўмаги Агентлиги томонидан қўллаб-қувватланаётган ташаббуслар шуни кўрсатадики, мамлакатда маданият соҳаси устувор йўналишлардан бири ҳисобланади ва бу соҳада амалга оширилаётган лойиҳалар ҳам миллий  асрашга, ҳам уни халқаро миқёсда тарғиб қилишга хизмат қилади. 

 

Озарбайжон маданияти бой тарихий илдизларга эга бўлиш билан бирга, ўзининг мултикултурал қадриятлари билан ҳам ажралиб туради. Турли цивилизациялар таъсири остида шаклланган ушбу маданият бугунги кунда ҳам бағрикенглик, ўзаро ҳурмат ва хилма-хилликка очиқлик каби тамойилларни сақлаб келмоқда. 

 

Ушбу хусусиятлар Озарбайжонни нафақат минтақада, балки жаҳон миқёсида ҳам маданиятлараро мулоқотнинг муҳим марказларидан бирига айлантирмоқда.  

 

  Германия Озарбайжон Маданият Уйи раиси Аға Ағаев,

Диаспора Фаолиятига Журналистларни Қўллаб-қувватлаш Жамоат Бирлиги раиси Фуад Ҳусайнзода.