Косовода янги президент сайланди: Жустина Широка Пула лавозимни эгаллади

Косово парламенти 73 ёшли Жустина Широка Пулани мамлакат президенти этиб сайлади. У учун 81 нафар депутат овоз берди. Шу тариқа мамлакатда узоқ давом этган сиёсий танглик фонида навбатдан ташқари парламент сайловларини ўтказиш эҳтимолининг олди олинди.

 

Президентлик сайлови парламентдаги кескинлик ва Косово Озодлик армиясининг собиқ етакчиларига чиқарилган ҳукмларга қарши намойишлар фонида ўтказилди. Президентни сайлаш учун белгиланган конституциявий муддат чоршанба куни ярим тунда якунланиши керак эди.

 

Ҳукмрон «Ветевендосже» ҳаракати (ЛВВ) ва мухолифатдаги Косово Демократик партияси (ПДК) Пуланинг номзоди бўйича келишиб олди. У 81 та овоз олиб, президентлик учун талаб этилган учдан икки қисм — 80 овозлик чегарадан бир овоз кўпроқ тўплади.

 

Келишув доирасида томонлар Гаагадаги Косово махсус палаталари фаолиятини тартибга солувчи ҳуқуқий базага ўзгартиришлар киритишга ҳам келишиб олди. Мазкур суд Косово Озодлик армиясининг собиқ етакчиларига қарши ҳарбий жиноятлар бўйича ишларни кўриб чиқади. Намойишчилар ҳам сиёсатчилардан айнан шу масалани ҳал қилишни талаб қилган.

 

Граз университетининг Жануби-Шарқий Европани ўрганиш маркази тадқиқотчиси Доника Эмини Пуланинг сайланишини сиёсий зарурат ва институтларни барқарорлаштириш эҳтиёжининг натижаси деб баҳолаган.

 

Унинг сўзларига кўра, Косовода сайловлардан чарчаш ва сиёсий элитага нисбатан жамоатчилик норозилиги кучайган. Махсус палаталар ҳукмидан кейинги 20 кунлик намойишлар, жумладан, президентлик сайловидан бир кун олдин Приштинада юз берган зўравонликлар фонида навбатдаги сайловни ўтказиш барча сиёсий кучлар учун катта сиёсий харажатга айланиши мумкин эди.

 

Жустина Широка Пула ким?

 

1953 йилда Приштинада туғилган Жустина Широка Пула иқтисодчи, академик ва сиёсатчи сифатида фаолият юритган. У Приштина университетининг иқтисодиёт факультетини тамомлаган, Загребдаги Иқтисодиёт факультетида иқтисодий ривожланиш назарияси ва сиёсати бўйича таҳсил олган. Кейинчалик демографик инвестициялар ва Косовонинг иқтисодий ривожланиши ўртасидаги боғлиқлик бўйича докторлик диссертациясини ҳимоя қилган.

 

Широка Пула Приштина университетида узоқ йиллар фаолият юритиб, ассистент-ўқитувчидан профессор даражасигача кўтарилган. У университетнинг менежмент ва информатика кафедрасига ҳам раҳбарлик қилган.

 

2025 йил декабрь ойида Широка Пула Косово Фанлар ва санъат академияси раҳбари этиб сайланган илк аёл бўлган.

 

Унинг сиёсий фаолияти ҳам мавжуд. Широка Пула 2008–2011 йилларда Косовонинг энергетика ва кончилик вазири, 2011–2014 йилларда эса ПДК вакили сифатида парламент депутати бўлиб ишлаган.

 

Шу сабабли экспертлар уни фақат сиёсатга алоқаси бўлмаган академик сифатида баҳоламаслик кераклигини таъкидламоқда. Унинг сиёсий, институционал ва академик тажрибаси турли сиёсий кучлар учун мақбул номзод бўлишига ёрдам берган.

 

Широка Пула Косовонинг учинчи аёл президенти бўлди. Ундан аввал Атифете Жаҳжага ва Вжоса Османи президентлик лавозимини эгаллаган.

 

Президентнинг ваколатлари қандай?

 

Косово президентининг расмий ижро ваколатлари чекланган бўлса-да, лавозим мамлакатнинг сиёсий ва дипломатик ҳаётида муҳим ўрин тутади. Президент Косово номидан мамлакат ичида ва халқаро майдонда вакиллик қилади, давлат институтлари узлуксизлигини таъминлашга кўмаклашади ҳамда сиёсий кучлар ўртасидаги келишмовчиликларда воситачилик қилиши мумкин.

 

Широка Пула президентлик фаолиятини ҳукмрон ЛВВ ва ПДК кўмагида бошлайди. Унинг сиёсий имкониятлари эса Демократик лига (ЛДК) ва бошқа мухолифат кучлари билан муносабатлари, шунингдек, президентлик идорасида шакллантирадиган жамоасига ҳам боғлиқ бўлади.

 

Эксперт Доника Эмини янги президентлик даврида президент, бош вазир ва Ташқи ишлар вазирлиги ўртасида ташқи сиёсатни мувофиқлаштириш кучайишига умид билдирган.

 

Унинг қайд этишича, аввалги президент ва ҳукумат ўртасидаги келишмовчиликлар, жумладан, Косовонинг Европа Кенгашига аъзо бўлиш жараёни каби муҳим масалаларда институтлараро мувофиқлаштиришнинг сустлиги қандай оқибатларга олиб келиши мумкинлигини кўрсатган.