ShHT sammiti: nimalar kutilyapti?
Bugun ShHT davlat rahbarlari kengashining Samarqand sammitiga start beriladi.
Pandemiya davrida masofaviy va gibrid shaklda o‘tgan uchrashuvlardan so‘ng ilk bor barcha yetakchilar yuzma-yuz ko‘rishadi. Shuning o‘ziyoq uning ahamiyatini ko‘rsatib turibdi.
ShHTning ushbu sammiti tashkilotning haqiqiy muloqot platformasi ekanini yana bir bor isbotladi. Turli kuch markazlari o‘rtasida qarama-qarshilik kuchaygan, keskin va ortga qaytmas o‘zgarishlar sodir bo‘layotgan bir davrda muzokara va muloqotlar muhim hisoblanadi. Bugun O‘zbekistonda Uzoq Sharqdan O‘rtayer dengizigacha bo‘lgan davlatlar yetakchilari jamlanadi. Ular orasida dunyoning iqtisodiy yetakchisi bo‘lgan Xitoy, harbiy jihatdan qudratli Rossiya, shiddat bilan o‘sib borayotgan Hindistondan tortib NATOning eng muhim aʼzolaridan biri Turkiya bor. Bundan tashqari, Markaziy Osiyo davlatlari so‘nggi 3 oyda ikkinchi marta bir joyda to‘planadi.
Tashkilot uchun ilk natijalar maʼlum: 14 sentabr kuni Qatar va Misr SHHTda muloqot bo‘yicha hamkorga aylandi. Misr qo‘shilishi hisobiga ShHT geografiyasi Afrikagacha kengaydi.
Kuni kecha Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston temiryo‘li qurilishi boshlanishi to‘g‘risida imzolangan shartnomani ham eng katta yutuqlardan deyish mumkin. Umuman olganda, yangi transport yo‘laklari masalasi dolzarbligini O‘zbekiston tomoni kun tartibiga olib kirdi. Ayniqsa, so‘nggi geosiyosiy o‘zgarishlar bu masalaning naqadar dolzarb ekanini yana bir bor ko‘rsatdi. Shu maʼnoda temiryo‘l qurilishi bo‘yicha shartnomani tom maʼnoda inqilobiy deyish mumkin: bu nafaqat uch davlat, balki butun ShHT doirasida savdo va tovar ayirboshlash jarayonlarini kengaytirishi va iqtisodiy munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.
Shu bilan birga sammit doirasida rejalashtirilgan ikki tomonlama muzokaralar ham katta ahamiyatga ega: turli maʼlumotlarga ko‘ra, bu jarayonlarda nafaqat tashkilot faoliyatiga oid, balki, global darajadagi masalalar ko‘tariladi: masalan, Turkiya prezidenti rossiyalik hamkasbi bilan “g‘alla kelishuvi”ni muhokama qilmoqchi; Vladimir Putin, o‘z navbatida, Eron rahbari Ibrohim Raisiy bilan Eron yadro kelishuvini tiklash jarayonlarini gaplashmoqchi; Ozarbayjon-Armaniston chegarasidagi so‘nggi voqealardan so‘ng Ilhom Aliyev bilan muloqotda albatta, Kavkazortidagi vaziyat ko‘tariladi. Ayrim kuzatuvchilar Samarqand sammitining eng katta ahamiyatini asosan ikki tomonlama muzokaralarda ko‘rmoqda.
Asrlar davomida diplomatiya va muloqot markazi bo‘lgan Samarqand bugun yana bir bor shu missiyani bajarishga tayyor. Sammitdan so‘ng ShHT tarixida yangi bosqich boshlanishi, shubhasiz.
