Elektrokar yoki dvigatelli mashina: qaysi biri atmosferaga zararliroq?
Tadqiqotga ko‘ra, elektromobilning o‘rtacha zararli gazlari benzin yoki dizelli mashinadan 3 baravarga kam. Ammo bu farq o‘sishda davom etmoqda.
Bugun, 22 sentyabr – xalqaro avtomobilsiz kun. Birinchi marta 1973 yilda Shveysariyada yoqilg‘i inqirozi vujudga kelganida hukumat aholidan 4 kunga mashinada yurishdan voz kechishni so‘ragan. Yevropa bo‘ylab bir-biri bilan bog‘liq bo‘lmagan avtomobildan voz kechish aksiyalari 1997 yilgacha davom etgan.
Bugunga kelib mazkur kun noilojlikdan qabul qilingan qaror emas, balki ixtiyoriy tanlovga aylandi. Ayni paytda dunyoning 1,5 mingdan ortiq shahrida 100 milliondan ortiq odam aksiyada muntazam qatnashib keladi. Chunki hozir yoqilg‘i yetishmovchiligi muammosi elektrokarlar sharofati bilan ancha orqa planga o‘tdi.
Avto ishlab chiqaruvchilari har yili elektromobillar uchun yangi akkumulyator ishlab chiqish uchun milliardlar pul ajratadi. Faqat Yevropaning o‘zida 2030 yilgacha “yashil” avtomobillar sonini 30 mlnga yetkazish maqsad qilingan.
Ammo ularni ekologiya uchun mutlaqo zararsiz deb bo‘lmaydi. Balki, elektrokar chiqindi gazi chiqarmas, ammo uning akkumulyatorini ishlab chiqarish jarayoni atmosferada iz qoldiradi.
Elektrokar ishlab chiqarilishi atmosferaga qanday taʼsir qiladi?
Ekologlar “hayot sikli davomidagi chiqindi gaz” tushunchasiga ishlab chiqarish va utilizatsiya jarayonida chiqadigan gazlarni kiritadi. Shuning uchun gap elektromobil haqida ketganda xomashyo va batareyani zaryadlashdan tortib qayta ishlash va avtomobildan qayta foydalanishni ham ko‘zda tutish kerak.
Litiy-ionli batareyalarni yig‘ish, tozalash va yetkazib berish juda ko‘p quvvat oluvchi jarayondir. Shuning uchun akkumulyatorli avtomobillarni ishlab chiqarish jarayoni ichki yonuv dvigatelida (benzin yoki dizelda) harakatlanuvchi mashinalardan ko‘ra atmosferaga ko‘proq zarar yetkazadi.
Ammo bu farq faqat sotuv bosqichigacha saqlanib qoladi. Ekspluatatsiya jarayonida esa ichki yonuv dvigatellari atmosferaga karbonat angidrid gazi chiqarishda davom etadi. Elektromobillar chiqaradigan gaz esa faqat shinalar va tormoz yemirilishi natijasidagina yuz beradi.
Transport&Environment tashkiloti tadqiqotiga ko‘ra, elektromobilning o‘rtacha zararli gazlari benzin yoki dizelli mashinadan 3 baravarga kam. Bu farq o‘sishda davom etmoqda. Elektr tarmog‘i ekologiklashgani sari akkumulyatorlar ko‘rsatkichi ham yana-da yaxshilanib boraveradi.
Bundan tashqari, 2030 yilga kelib elektrokarlar karbonat angidrid gazini 4 baravarga kamaytiradi, bu quvvatning tiklanuvchi manbalariga o‘tish bilan bog‘liq.
Batareyalar ishlab chiqarish texnologiyasi rivojlanishi ortidan litiy-ionli akkumulyatorlar standarti ham o‘zgaradi. Ayni paytda yirik elektr avto-ishlab chiqaruvchilari akkumulyator texnologiyalarida noyob minerallardan foydalanishni qisqartirish tarafdori.
Tabiatga yetkaziladigan zararni boshqa yo‘llar bilan ham kamaytirish mumkin. Masalan, ishlatilgan akkumulyatorlan qayta foydalanish yoki qayta ishlash atmosferaga chiqadigan gazlar miqdorini kamaytiradi. Yevrokomissiya dunyoda birinchi bo‘lib ekologik toza batareyalar ishlab chiqarishni ko‘zda tutuvchi qonunni ishlab chiqdi. Hujjat nafaqat qazilma boyliklarini xavfsiz olish, balki xomashyoni yana-da samarali qayta ishlashni ko‘zda tutadi. Iyun oyida esa YEI batareyalarni utilizatsiya qilishning yangi talablarini qabul qildi. Tahlilchilar fikricha, bu aylanma iqtisodiyotni rivojlantirishga xizmat qiladi.
