Shengen zonasida nega chegara nazorati qaytarildi?

 

Baʼzi Shengen davlatlari ichki Yevropa chegaralarida tekshiruvlarni qayta boshladilar. Keltirilgan sabab Yevropa Ittifoqi yana bir bor duch kelayotgan migratsiya inqirozidir. Bu 15 yildan ortiq vaqtdan beri o‘z navbatini kutayotgan Ruminiya va Bolgariyaning Shengen hududiga qo‘shilishiga to‘sqinlik qiladimi?

 

Shengen shartnomasining asosiy tamoyillaridan biri fuqarolarning harakatlanish erkinligidir, shuning uchun guruhga kiritilgan mamlakatlarning ichki chegaralarida chegara nazorati amalga oshirilmaydi.

 

Biroq shartnomada chegara nazorati, birinchi navbatda, davlat tartibi yoki ichki xavfsizlikka tahdid bilan bog‘liq bo‘lsa, vaqtincha tiklashni nazarda tutuvchi bandlar mavjud. 2023 yilda Chegara kodeksining ushbu qoidalaridan kamida yettita Shengen davlati foydalandi.

 

Shengen Chegara kodeksi aʼzo davlatlarga milliy xavfsizligiga jiddiy tahdid tug‘ilgan taqdirda chegara nazoratini qayta tiklashga ruxsat beradi. Endi Shengen davlatlari bu shartlardan juda keng foydalanmoqda.

 

Siyosatshunoslarning fikricha, bu vaziyatda “domino effekti” yuzaga keladi: chegarada nazoratni kuchaytirayotgan davlatdan qo‘shnilari ham o‘rnak oladi.

 

"Chegara nazoratini tiklash jamoatchilikka hukumat migratsiyaga nisbatan qattiqqo‘l ekanligi haqida signal sifatida ishlatiladi", deydi siyosatshunos Eugenio Kusumano.

 

Uning aytishicha, hozirgi vaziyat Shengen zonasining mo‘rtligining yana bir misolidir. Germaniya va endi boshqa aʼzo davlatlar chegara nazoratini tiklamoqda. Bu bir necha sabablarga ko‘ra sodir bo‘lmoqda. Xususan, yaqinda bo‘lib o‘tadigan saylovlar bilan bog‘liq.

 

Bunga janubiy Yevropa davlatlariga ko‘p sonli muhojirlar kelishi ham sabab bo‘lmoqda. Chegaralarning yo‘qligi qochqinlarga qitʼa bo‘ylab erkin harakatlanishiga imkon beradi va baʼzi Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida so‘nggi oylarda boshpana so‘rovchilar soni ko‘paygan.

 

Yevropa siyosati markazining Migratsiya dasturi rahbari Berlin Polsha va Chexiya bilan chegaralarda tekshiruvlar qayta tiklanishini odam savdogarlariga qarshi kurash bilan izohlamoqda. Sloveniya ham Shengen hududiga qo‘shilgan Xorvatiya bilan chegara o‘tish joylarida nazoratni kuchaytirmoqda.

 

Shengen shartnomasi 1985 yil iyun oyida beshta davlat - Fransiya, Germaniya, Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburg tomonidan imzolangan. Bu Lyuksemburg, Fransiya va Germaniya chegaralari tutashgan joydan uncha uzoq bo‘lmagan Mozel daryosi bo‘yida joylashgan “Malika Mari-Astrid” kemasida sodir bo‘ldi. Shartnoma eng yaqin aholi punkti - Shengen nomi bilan atalgan.

 

Keyinchalik kengayib borayotgan Yevropa Ittifoqining deyarli barcha davlatlari unga qo‘shildi. Irlandiya Buyuk Britaniya bilan alohida kelishuv tufayli Shengenga kira olmadi.

 

Yevropa Ittifoqining ikki davlati - Bolgariya va Ruminiya Shengen guruhiga qo‘shilish ruxsatini 15 yildan beri kutmoqda. Baʼzi ekspertlarning fikricha, bu 2023 yil oxirigacha amalga oshiriladi.

 

Yevroparlament bir necha bor hukumatlarni Bolgariya va Ruminiyani Shengen hududiga qo‘shilishi uchun imkon qadar tezroq ruxsat berishga chaqirib, ular barcha zarur talablarni bajarib bo‘lganini taʼkidladi.

 

Sentyabr oyida Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayen buni “kechiktirmasdan” qilish kerakligini aytdi.

 

Ekspertlarning fikricha, bu masalada siyosat yana katta rol o‘ynaydi.

 

Bolgariya 2023 yil oxirigacha Shengenga qabul qilinadimi?

 

"Uzoq vaqt davomida ular hali tayyor emas, deb hisoblanardi va uzoq yo‘l bor edi. Lekin aslida ular 2023 yil oxiriga kelib Shengen hududining bir qismiga aylanadigan ko‘rinadi" - dedi siyosatshunos Eugenio Kusumano.

 

Shengen makoniga yangi aʼzolarni kiritish uchun guruhdagi barcha davlatlar ularga ovoz berishlari kerak.

 

Niderlandiya hamda Avstriya aynan Bolgariya va Ruminiyaning “Bolqon yo‘li” deb ataladigan hududi bo‘ylab ko‘p sonli muhojirlar Ittifoqqa kirib kelishini aytib, aʼzolikka to‘sqinlik qilmoqda.