Dunyo bo‘ylab jazirama to‘lqinlari davom etmoqda
Kuzgi issiqlik to‘lqinlari ham rekord darajaga yetdi.
Maʼlumotlarga ko‘ra, 2023 yil rekord darajadagi jazirama to‘lqinlar, halokatli toshqinlar va yong‘inlar yili bo‘ldi.
Dunyo bo‘ylab nafaqat yoz, balki kuz faslida ham mavsumga xos bo‘lmagan jazirama to‘lqinlari kuzatilgan.
Yevropa Ittifoqining iqlim o‘zgarishi bo‘yicha xizmati maʼlumotlariga ko‘ra, global o‘rtacha havo harorati 2019 yil oktyabr oyidagi avvalgi eng yuqori ko‘rsatkichdan 0,4 C issiqroq bo‘lgan. Buning eng asosiy sababi uglerod chiqindilari va El-Ninno hodisasidir.
Ekstremal global harorat 2024 yilgacha davom etishi mumkin, deydi tadqiqotchilar. Yevropa bo‘ylab noyabr oyida birinchi marta 35 darajadan yuqori harorat kuzatildi.
Buyuk Britaniyada harorat o‘rtacha 1 C atrofida, janubiy Angliyada esa meʼyordan 1,7 C yuqori bo‘ldi. Nam sharoitlar ham saqlanib qoldi va o‘rtacha yog‘ingarchilik o‘rtacha 40 foizdan yuqori bo‘ldi.
Italiyada oktyabr oyida havo harorati meʼyordan 3 darajadan yuqori bo‘ldi, bu esa mamlakatning baʼzi qismlarida sezilarli suv toshqini bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi.
El-Ninno bilan bog‘liq qurg‘oqchilik 1950 yildan beri Panama kanalida eng qurg‘oqchil oktyabrni keltirib chiqargan. Qurg‘oqchil sharoitlar bu muhim savdo yo‘lining faoliyatiga taʼsir qilishda davom etmoqda.
Yaqin Sharqning ayrim hududlari ham qurg‘oqchilikdan aziyat chekkan bo‘lsa, Sharqiy Afrika esa halokatli toshqinlardan zarar ko‘rdi.
Harorat oshib borayotgani sababli kelgusi oylarda yana ekstremal hodisalar yuz berishi mumkinligidan xavotirlar mavjud. Misol uchun, Avstraliyaning baʼzi qismlari allaqachon o‘rmon yong‘inlari xavfining ortishi haqida ogohlantirilgan.
2023 yilning so‘nggi ikki oyi tendensiyani o‘zgartirishi dargumon va butun dunyo bo‘ylab yuqori harorat noyabr oxirigacha davom etadi.
Oktyabr oyidagi yuqori harorat ham bu yilgi global issiqlik rekordlari ro‘yxatiga qo‘shildi. 1,5 C isish chegarasidan o‘tgan kunlar soni yil oxirigacha yana ortib boradi.
Yil davomida kuzatilgan jazirama shuni anglatadiki, 2023 yil 2016 yilni ortda qoldirib, rekord darajadagi eng issiq yil bo‘lishi deyarli aniq.
Kopernik va AQSHning NOAA va Berkeley Earth guruhlari kabi bir qator ilmiy tashkilotlar shunday xulosaga kelishdi.
Ko‘pgina tadqiqotchilar bu yil rekord darajadagi haroratning ilmiy taʼsiridan xavotirda.
Yil davomida haddan tashqari issiqlik to‘lqinlari va qurg‘oqchiliklar minglab odamlarning o‘limiga sabab bo‘ldi, odamlar tirikchilikdan mahrum bo‘ldi.
Issiqlikning asosiy omili qazib olinadigan yoqilg‘ilarning yonishi natijasida karbonat angidridning doimiy emissiyasidir. Bu yil El-Nino ko‘plab ofatlarga sabab bo‘ldi.
Bu tabiiy hodisa tufayli Tinch okeanining sharqiy qismida iliq suvlar yuzaga ko‘tariladi va atmosferaga qo‘shimcha issiqlik chiqaradi.
El-Nino so‘nggi oylarda kuchaygan, ammo hali o‘zining eng yuqori cho‘qqisiga chiqmagan.
Kopernik maʼlumotlariga ko‘ra, joriy yil sanoatdan oldingiga nisbatan 1,43 daraja issiq bo‘ldi, kelgusi oylarda harorat yanada yuqori bo‘lishi kutilmoqda.
