Geosiyosiy tanglik valyuta bozorini o‘zgartiradimi?

 

Isroil va Eron o‘rtasidagi keskinlik jahon iqtisodiyotiga, xususan, valyuta bozorlariga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda? Ushbu savol hozirda xalqaro moliyaviy doiralarda eng ko‘p muhokama qilinayotgan mavzulardan biridir.

 

Xabarlarga ko‘ra, ziddiyat kuchaygani sari investorlar xavfsiz va barqaror aktivlarga intilmoqda. Bu esa dollarning global zaxira valyutasi sifatidagi mavqeini qayta muhokamaga olib chiqmoqda. Yevroning imkoniyati esa muqobil valyuta sifatida baholanmoqda.

 

Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2024-yil oxirida jahon valyuta zaxiralarining 57,8 foizi AQSh dollarida, 19,8 foizi esa yevroda saqlangan. Bu dollarning so‘nggi o‘n yillikda 10 foizlik pasayishini anglatadi. Biroq iqtisodchilar bu ko‘rsatkichni dollarning zaiflashishi sifatida emas, balki valyuta zaxiralari diversifikatsiyasi jarayonining natijasi sifatida baholamoqda.

 

Iqtisodchi-deputat Vugar Bayramovning ta’kidlashicha, dollar global savdoda hanuz yetakchi valyuta bo‘lib qolmoqda, strategik mahsulotlar hamon AQSh valyutasida baholanmoqda. Shu bois dollarning yetakchilik mavqei o‘zgarishga yuz tutmayapti.

 

Yevro ulushining pasayishi esa, mutaxassislarning fikricha, yevrohududga yaqin davlatlar siyosatining o‘zgarishi bilan bog‘liq. Shu bilan birga, Yaponiya iyeni, Britaniya funti, Kanada dollari va Xitoy yuani kabi valyutalarning nisbiy ulushi ortib bormoqda.

 

Xalqaro iqtisodiy tahlilchi Xolid Karimlining fikricha, dollarning pasayishi asosan ikki omil bilan bog‘liq: rivojlanayotgan davlatlar – Xitoy, Hindiston kabi iqtisodlarning kuchayishi va G‘arb davlatlarining o‘z valyutasidan sanksiya vositasi sifatida foydalanishi. Bu boshqa davlatlarni muqobil valyutalarni jamg‘arishga undamoqda.

 

Ekspertlar fikricha, Isroil-Eron mojaro kuchaygan taqdirda, xavf omilining ortishi dollarni mustahkamlashi mumkin. Ayniqsa, AQSh Yevropaga nisbatan urushlardan nisbatan uzoqroq va iqtisodiy jihatdan bardoshliroq davlat sifatida ko‘rilmoqda.

 

Ozarbayjonga keladigan bo‘lsak, iqtisodchilar ushbu global jarayonlar mamlakatga inflyatsiya va resurslar narxi bo‘yicha salbiy ta’sir ko‘rsatishini, biroq davlat zahiralarining diversifikatsiyasi orqali bu xavflarni yumshatish imkoniyati mavjudligini ta’kidlamoqda.