Украина-Россия можаросида Кремлнинг позициясига қарши рус олигархлари
Уларнинг урушни оммавий қоралаши Россия жамоатчилигига ва Кремл сиёсатига таъсир қилдими?
2022 йилнинг февраль ойида фақат бир нечта рус олигархлари Украинага бостириб киришга қарши чиқди.
"Россиянинг Украинага нисбатан ҳаракатларига мен мутлақо қаршиман. Украинада кўпчилик қатори менинг ҳам дўстларим ва қариндошларим бор. Мен ҳар куни Украина уйларига бомбалар отилаётганидан даҳшатга тушаман," — деди Россиянинг Яндех қидирув тизими асосчиси Аркадий Волож.
Бу фикрлар жамоатчилик эътиборини тортди ва баёнот ўз муаллифини Россиянинг Украинага қарши урушини қоралаган рус олигархларининг қисқа рўйхатига киритди.
1997 йилда Яндех компаниясига асос солган Волож 2014-йилда Исроилга кўчиб ўтган. Ўтган йили Европа Иттифоқи компанияни Россиянинг санкцияларга дучор бўлган корхоналари рўйхатига киритгач, у бош директор лавозимини ва директорлар кенгашини тарк этди.
Кейин Европа Иттифоқи "Яндех" — "давлат оммавий ахборот воситалари ва Россиянинг Украинага қарши операцияси билан боғлиқ вазиятни қидирув натижаларида тарғиб қилиш, шунингдек, Кремлни танқид қилувчи контентни олиб ташлаш учун жавобгар" деб ҳисоблади.
Баёнотнинг мотивацион қисмида Брюссель, шунингдек, Воложни Россия ҳарбий амалиётига молиявий ёрдам кўрсатганликда айблади. У бу қарорни "нотўғри" деб атади.
Таҳлилчиларга кўра, Воложнинг урушни оммавий қоралаши, Европа Иттифоқи томонидан киритилган санкциялар молиявий элитанинг Путинга содиқлигига таъсир қилганидан далолат беради.
Қироллик Бирлашган Мудофаа Тадқиқот Институтининг Россия ва Евроосиё хавфсизлиги бўйича мутахассиси Эмили Ферриснинг бу борадаги фикри қуйдагича:
“Мамлакатда яшамасангиз ва активларингизнинг катта қисми ундан ташқарида бўлса, режимга қарши чиқиш жуда осон”. "Олигархларнинг аксарияти урушга қарши чиқмайди, — дея қўшимча қилди у."Бунинг сабаби, улар ҳали ҳам Россияда ва ўз ресурсларига эга. Кўп олигархлар ўз активларини мамлакатдан ташқарига кўчираётгани йўқ. Бу қисман уни амалга ошириш жуда қийинлиги билан боғлиқ".
Урушга қарши чиққан бир нечта таниқли рус олигархлари орасида Россиянинг энг йирик кредиторларидан бири бўлган Тинкофф Банк асосчиси Олег Тинков ҳам бор. Ўтган йили у Путиннинг қарорларини омма олдида қоралаб, Россия фуқаролигидан воз кечган эди. Ундан олдин 2014 йилда Россиядан АҚШга кетган россиялик ва исроиллик инвестор Юрий Милнер ҳам шундай қилган эди.
Кўп миллион долларлик бойликларнинг барча эгаларини Россия Федерациясидан ташқарида бўлиш бирлаштиради.
"Россия Федерацияси билан ишбилармонлик алоқаларини давом эттирмоқчи бўлганларнинг кўпчилиги жим. Ва фақат мамлакат ташқарисида бўлган ва Россия билан бизнес алоқаларини сезиларли даражада узиб қўйганлар ўзларини гапиришга қодир ва тайёр ҳис қиладилар", — дейди Юрий Милнер. “Россияда сиёсат ва бизнес шу қадар чамбарчас боғланганки, агар ҳукуматнинг бу йўналишига қарши чиқсангиз, ўз бизнесингизни сақлаб қолишнинг деярли имкони йўқ", — дея қўшимча қилади у.
Кремлнинг Украина бўйича позициясидан узоқлашишга интилаётган мамлакатдаги рус элитаси урушга паст ҳукуматга қарши чиқишдан кўра жамоатчилик томонидан қўллаб-қувватланмасликни афзал кўрди.
"Россияда одамлар олигархлар ва маҳаллий тадбиркорларни миллат учун ўзига хос ахлоқий компас сифатида кўрмайдилар. Олигархларнинг урушни қораловчи баёнотлари ҳам Россия оммавий ахборот воситаларида жуда кам ёритилмоқда", — дейди Феррис."Олигархларнинг қарорлар қабул қилишдаги таъсири жуда чекланган, айниқса урушга оид қарорлар. Улар Россия сиёсатидаги жуда заиф шахслар",— дея қўшимча қилди у.
Ферриснинг фикрича, россиялик олигархларнинг хориждаги ҳаракатлари ҳатто Путиннинг мамлакатдаги обрўсига доғ тушира олмайди.
"Унинг қудратини аслида бу майда олигархлар эмас, балки ҳарбий раҳбарлар, ҳарбийлар, унга яқин бўлган одамлар белгилайди. Ва бу гуруҳ ичида уруш ҳақида ҳеч қандай келишмовчилик бўлмаган", — дейди Феррис.
Агар ишини йўқотиш хавфи остида бўлган минглаб одамларни иш билан таъминлаётган йирик компаниялар эгалари бунга қарши чиққан бўлса, бу Путин ва Россия жамияти учун вазиятни ўзгартириши мумкин. Аммо ушбу ҳолатнинг содир бўлиши даргумон. Шунингдек, олигархларнинг фикри мамлакатда унчалик катта аҳамиятга эга эмас.
“Бу мамлакатда катта пул ишлаб топаётган ҳар бир киши, асосан, Путин томонидан назорат қилинади, чунки у уларнинг кучли бўлишлари учун шароит яратиб берган”, — дейди Феррис.
