Ўзини қайта тиклайдиган асфальт яратилди

Олимлар гуруҳи битумдаги ёриқларни бартараф этиш усулини топиб, ўз-ўзини тиклайдиган йўлларни яратиш йўлини очди. Дунё бўйлаб йўл ёриқлари катта муаммо бўлиб қолмоқда. Масалан, АҚШда йўллардаги чуқурликлар туфайли ҳар йили тахминан 3 миллиард доллар зарар етказилади. Бундай йўл шикастланишлари нафақат транспорт воситалари эгаларига қўшимча харажат юклайди, балки атроф-муҳитга ҳам салбий таъсир кўрсатади. Олимлар ўз кашфиёти ёрдамида бу муаммони ҳал қилишга умид қилмоқда.

 

Тадқиқотчилар йўл қопламасини ёриқлардан кейин тикланишга мажбур қилувчи усулни ишлаб чиқдилар. Гап шундаки, асфальт таркибидаги битум вақт ўтиши билан кислород таъсирида қотиб, мўртлашиб боради. Натижада, у ёрилиб, ёриқлар тобора катталашади ва йўлларда чуқурликлар пайдо бўлади. Ҳозиргача бу жараённи тўхтатишнинг самарали усули мавжуд эмас эди, чунки битум таркиби жуда мураккаб бўлиб, унинг деградация механизми етарлича ўрганилмаган эди.

 

Аммо олимлар компьютер моделлаштириш орқали бу жараённи яхшироқ тушунишга муваффақ бўлдилар ва ўз-ўзини таъмирловчи йўлларни яратиш ғоясини илгари сурдилар.

 

Тадқиқотчиларнинг фикрича, битумнинг емирилишини тўхтатиш учун асфальт таркибига микроскопик ўта бардошли биологик споралар жойлаштирилиши керак. Бу споралар инсон сочидан ҳам ингичка бўлиб, қайта ишланган нефть маҳсулотларига асосланган махсус тикловчи моддалар билан тўлдирилади.

 

Йўл қопламаси ёриқлана бошлаганда, ушбу моддалар автоматик равишда ажралиб чиқиб, битумни қайта эластик ҳолатга қайтаради ва ёриқларни тўлдиради. Шу тариқа, асфальт ўз-ўзини таъмирлайди ва йўлларнинг яроқлилик муддати анча ошади.

 

Бу технологиянинг асосий афзалликларидан бири – йўл таъмирлаш харажатларини камайтиришдир. Ҳозирги кунда бутун дунёда йўлларни тиклаш учун миллиардлаб доллар маблағ сарфланади. Янги ўз-ўзини тиклайдиган асфальт эса ушбу харажатларни сезиларли даражада камайтириши мумкин.

 

Комила Одилова тайёрлади