O'zbekiston

Sharq tarixining bebaho durdonasi O‘zbekistonga qaytariladi

Islom sivilizatsiyasi markazi AQSHda saqlanayotgan Hofizi Abruning nodir asarini qaytarish harakatida.

Sharq tarixining bebaho durdonasi O‘zbekistonga qaytariladi

 

O‘z davrida tarixchilar uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qilgan, Eron va Turon hududlari, arab xalifaligi, somoniylar, saljuqiylar va g‘aznaviylar singari davlatlar tarixi chuqur tahlil etilgan sharq adabiy merosining bir nodir qo‘lyozma nusxasi ayni paytda AQSHning Los-Anjeles shahridagi Davlat Sanʼat muzeyida saqlanmoqda. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ayni paytda ushbu noyob manbani yurtga qaytarish harakatida...

 

    Bu noyob manba mashhur tarixchi Hofizi Abru (1360–1431) tomonidan yozilgan “Majmaʼ ut-tavorix” asarining qo‘lyozma nusxasidir. Mazkur asarning bir nodir qo‘lyozma nusxasi hozirgi kunda AQSHning Los Anjeles shahrida joylashgan Davlat Sanʼat muzeyida, Nasli M. Heeramaneck kolleksiyasida saqlanmoqda. Bu nusxa 1425-yilda, Hirotda yaratilgan bo‘lib, o‘sha davrdagi ilmiy va sanʼat darajasini aks ettiradi.

 

    Islom tarixi va Markaziy Osiyo hududidagi davriy voqealarni o‘rganishda muhim manba hisoblangan bu asar taxminan 1414-yili tugallangan. “Majmaʼ ut-tavorix” asari temuriylar davrining ilmiy va maʼnaviy hayotining yorqin namunasi sifatida eʼtirof etiladi.

 

    Hofizi Abru asari to‘rt qismdan iborat bo‘lib, uning mazmuni islom olami va mintaqaviy davlatlar tarixi bilan chambarchas bog‘liq. Asarda Eron va Turon hududlari, arab xalifaligi, somoniylar, saljuqiylar va g‘aznaviylar singari davlatlar tarixi chuqur tahlil etilgan. Xususan, Amir Temur va temuriylar sulolasi davridagi muhim voqealarga alohida eʼtibor qaratilgani asarning ahamiyatini yana-da oshiradi.

 

    “Majmaʼ ut-tavorix” nafaqat o‘z davridagi, balki keyingi tarixchilar uchun ham ilmiy asos bo‘lib xizmat qilgan. Xususan, Abdurazzoq Samarqandiyning “Matlaʼus-saʼdayn” va Mirxondning “Ravzatus-safo” kabi mashhur tarixiy manbalar aynan Hofizi Abru asaridan ilhomlangan holda yaratilgan.

 

    Ushbu asarning bir sahifasi Londonda o‘tkazilgan auksion savdolari orqali O‘zbekistondagi islom sivilizatsiyasi markazi ekspozitsiyasiga keltirilishi kutilmoqda.

 

Hofizi Abro‘ – Temuriylar davrining mashhur tarixchisi va geografi

 

    Hofizi Abru, to‘liq ismi Shahobuddin Abdulloh ibn Lutfilloh ibn Abdurrashid al-Havofiy, 1361/62-yili Hirotda tug‘ilib, 1430-yili Zanjonda vafot etgan mashhur tarixchi va geograf hisoblanadi. U Amir Temur va uning o‘g‘li Shohrux saroylarida tarixnavis sifatida faoliyat yuritgan.

 

    Hofizi Abruning asarlari orasida “Zayli Zafarnomai Shomiy”, “Zayli Jomiʼ ut-tavorix”, “Tarixi Hofizi Abru”, “Majmua at-tavorixi sultoniya” va “Zubdat ut-tavorixi Boysunquriy” kabi tarixiy va tarixiy-geografik asarlar bor.

 

    “Zayli Zafarnomai Shomiy” asari Nizomiddin Shomiyning “Zafarnoma”siga ilova sifatida yozilgan bo‘lib, 1405-yilgacha bo‘lgan tarixiy voqealarni o‘z ichiga oladi. “Zayli Jomiʼ ut-tavorix” esa Rashiduddin Fazlullohning mashhur “Jomiʼ ut-tavorix” asarining davomi bo‘lib, Eronning 1304–1370-yillar oralig‘idagi tarixini bayon etadi.

 

Hofizi Abruning shoh asari

 

    “Tarixi Hofizi Abru” nomli tarixiy-geografik asari dunyoning doira shaklidagi xaritasi bilan ajralib turadi. U yerda gradus to‘ri chizilgan bo‘lib, geograflar ushbu asarni Hofizi Abruning shoh asari deb hisoblaydilar. Bu asarda yer yuzidagi suvlar, tog‘-toshlar, mamlakatlar va ulardagi shahar-qishloqlar, shuningdek Fors, Kermon, Xurosonning batafsil geografiyasi va tarixi, Movarounnahrning geografik xususiyatlari bayon etilgan. Samarqand, Buxoro, Kesh, Naxshab, Termiz kabi shaharlar hamda Jayhun, Sayhun, Murg‘ob va boshqa daryolar, mamlakatlar va viloyatlarning kenglik va uzunliklari ko‘rsatilgan, shuningdek, masofalar va maydonlarni izohlovchi farsang, oylik yo‘l va kunlik yo‘l kabi birliklar berilgan.

 

    1423-1427-yillarda yozilgan “Majmua” (yaʼni “To‘plam”) asari Shohrux saltanati tarixini 1417-yilgi voqealar bilan yakunlaydi. Uning to‘rtinchi jildi bo‘lgan “Zubdat ut-tavorixi Boysunquriy”da tarixiy voqealar 1417-yilgacha yetkazilgan. Hofizi Abruning asarlarida ijtimoiy-iqtisodiy maʼlumotlar, bizgacha yetib kelmagan boshqa asarlardan parchalar hamda muallifning o‘z davriga oid xabarlari keng joy olgan.

 

    Shuningdek, Hofizi Abruning qo‘lyozma asarlari Sankt-Peterburg, Oksford va Toshkentning yirik kutubxonalarida saqlanadi.

 

Durdona RASULOVA

Toshkent havosi sifati: noyabrning so‘nggi kunlari qanday o‘tadi?

Toshkent havosi sifati: noyabrning so‘nggi kunlari qanday o‘tadi?

Poytaxtda 27–30-noyabr kunlari kuchli harorat inversiyasi kuzatilishi mumkin.

Prezident Shavkat Mirziyoyev davlat tashrifi bilan Iordaniyada bo‘ladi

Prezident Shavkat Mirziyoyev davlat tashrifi bilan Iordaniyada bo‘ladi

Tashrif dasturiga ko‘ra, Amman shahrida oliy darajadagi muzokaralar va boshqa tadbirlar o‘tkaziladi.

Yangilangan o‘zbek alifbosi: pasport va ID-kartalar almashtiriladimi?

Yangilangan o‘zbek alifbosi: pasport va ID-kartalar almashtiriladimi?

“O‘zbek alifbosiga kiritilgan o‘zgartirishlarni jamiyat hayotining barcha sohalariga joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaror loyihasi jamoatchilik muhokamasiga qo‘yildi.

Davlat tashkilotining sobiq xodimi qidiruvda edi: u Turkiyada ushlandi

Davlat tashkilotining sobiq xodimi qidiruvda edi: u Turkiyada ushlandi

U Jinoyat kodeksining 167 va 228-moddalari bilan qidiruvga berilgan bo‘lib, O‘zbekistonga qaytarilgan.

Qarshidagi xonadonda gaz portladi: jarohatlanganlar bor

Qarshidagi xonadonda gaz portladi: jarohatlanganlar bor

Hozirda hodisaning kelib chiqish sabablari va holatlarini aniqlash yuzasidan surishtiruv ishlari olib borilmoqda.

O‘zbekistonda 23,5 mingta xorijiy korxona faoliyat yuritmoqda: eng ko‘pi savdo sohasida

O‘zbekistonda 23,5 mingta xorijiy korxona faoliyat yuritmoqda: eng ko‘pi savdo sohasida

Sanoat, axborot va aloqa hamda qurilish yo‘nalishlari ham xorijiy korxonalar faoliyatida yetakchi sohalar qatorida.

Elektr energiyasi to‘lovi: gazsiz hududlar uchun oylik bazaviy me’yor oshirildi

Elektr energiyasi to‘lovi: gazsiz hududlar uchun oylik bazaviy me’yor oshirildi

Yangi me’yordan foydalanish uchun fuqarolardan ariza yoki qo‘shimcha hujjatlar talab etilmaydi.

OTMlar milliy reytingi: davlat oliygohlarini rag‘batlantirish tartibi belgilandi

OTMlar milliy reytingi: davlat oliygohlarini rag‘batlantirish tartibi belgilandi

Reyting natijalari e’lon qilinganidan keyin 15 ish kuni ichida rag‘batlantirish mablag‘lari davlat oliy ta’lim tashkilotiga o‘tkaziladi.