"Матн бўйни" синдроми. Телефонга эгилмасдан, бошингизни сал кўтаринг, бўлмаса…
Кундалик ҳаётимизнинг ажралмас бир бўлаги бўлиб қолган гаджетлар нафақат турмуш тарзимизга, балки тана тузилишимизга ҳам ўз таъсирини кўрсатиб улгурди.
Олдинги мақоламизда сиз билан “smart pinky”, яъни смартфон таъсирида бармоқларнинг ноўхшов бўлиб қолиши ҳақида суҳбатлашган эдик. Бу сафар эса “матн бўйни” синдроми ҳақида гаплашамиз.
Ҳўш, бу қандай синдром?
Жамоат транспортидан фойдаланувчиларнинг аксарияти сафарини зерикишда ўтказмаслик мақсадида қўл телефонига овунишади. Кимдир сақлаб қўйган СМС-хабарларини, андроид китоблар ўқишни, яна бошқалар мобиль ўйинлар ўйнашни маъқул кўришади. Бироқ бу гарчи зерикишдан кўра яхши бўлса-да, аммо фойдали эмаслиги олимлар томонидан аллақачон исботланган.
Келинг, атрофдагиларга аҳамият берамиз:
Ёнингиздаги йўловчи мобиль телефонида Инстаграмдаги хабарларни зўр ихлос билан томоша қиляпти. Унинг боши бироз эгилган, шундайми? Нима деб ўйлайсиз, у шу ҳолатда қанча муддат тура олади?.. Тўғри, манзилига етгунча.
Олимларнинг аниқлашича, мана шу ҳолда узоқ туриб қолиш анчагина зарарли экан. Чунки бошнинг ихтиёрсиз эгилиши бўйинга оғирлик тушишига, оқибатда жиддий касалликлар келиб чиқишига сабаб бўлади.
Компьютерда ишлаётганда ёки телефонда янгиликларни кўраётганда, кўп одамлар таналарини олд тарафга эгиб, бошларини олдинга чўзган ҳолда ўтиришади. Бундай ўтириш "смартфон" деб аталади.
Тананинг бундай ҳолда туриб қолиши умуртқа поғонасига зиён келтиради. Шунингдек, бел, бўйин, елка мускулларининг заифлашиши, юқори орқа мушакларнинг эса сиқилишига сабаб бўлади. Бундай физиологик бузилишлар "матн бўйин” синдроми аломатларидир.
Таҳлилларга кўра, катта ёшли одамнинг боши 5 кг. ни ташкил қилади. мобиль қурилмага қараш учун эгилган бошнинг вазни 2-3 баробарга ошади. Энди тасаввур қилинг, Инстаграмга кирганингизда бўйнингизда сал кам 20 кг. оғирликдаги юк турибди. Албатта, бу бўйин мушакларининг оғришига сабаб бўлади. Шунингдек, бундай ҳолатда умуртқа поғонасининг қийшайиши ҳам тахмин қилинади.
Мутахассислар “матн бўйни” синдромига чалинган одамларда ўрта бўйин умуртқа поғонасининг чурраси, мигрень ва бош оғриғи, орқа ва бўйиндаги оғриқлар пайдо бўлишини аниқладилар.
Синдромга чалинишда қуйидаги аломатлар кузатилади:
• кўриш соҳасидаги муаммолар;
• белнинг юқори қисмида оғриқ;
• тез-тез бош оғриғи;
• бўйин мушакларида оғриқ.
Ишончимиз комилки, бундай аломатларни деярли ҳаммамиз бошдан кечирганмиз. Таъкидлаш керак, бу ажабланарли ҳолат эмас. Тиббиёт фанлари докторлари Кеннет Хансражнинг сўзларига кўра, бу муаммо аллақачон доимий ҳолга айланган.
Албатта ҳар нарсанинг ечими бўлгани каби, бу синдромдан қутулишнинг ҳам йўллари бор. Аввало, сиз ўзингизни назорат қила билишингиз лозим. Шунингдек, компьютерда ишлайдиганлар иш столида ҳам бир қанча ўзгаришларни амалга оширгани маъқул.
Мисол учун, мониторни кўриш нуқтасига тўғри жойлаштиринг, яъни у пасайиб, ёки кўтарилиб кетмасин. Бундан ташқари, экрандаги объектнинг ҳажмини катталаштиришингиз керак. Шунда сизнинг синчиклаб эгилиб қарашингизга ҳожат қолмайди.
Ўтирганда умуртқангизни тўғри тутинг. Оёқларингиз эса тахминан 100-135° бурчак остида бўлиши мақсадга мувофиқ. Бу умуртқага тушадиган оғирликни камайтиради.
Шу билан бирга клавиатурани ҳам шундай жойлаштирингки, ҳарфларни тераётганда бўйин ва елкангиз мускуллари эркин турсин, яъни мажбуран зилдай оғир бошингизни кўтиб турмасин.
Мутахассислар оёқларни чалиштириб ўтиришни ҳам маслаҳат бермайди. Уларнинг фикрича, оёқлар бир хил тургани яхши.
Телефонга тикилишни эса камайтирганимиз фойдали бўлади. Агар бунинг иложи бўлмаса, унда мобиль қурилмани сал тепароқ кўтаринг.
Жисмоний машқларга келадиган бўлсак, бўйин ҳаракатларини ҳар тонгда бажариб туриш лозим. Бу нафақат синдромга йўлиқмаслик, шунингдек, қоннинг мияга яхши етиб бориши учун ҳам фойдалидир.
Оламгир Абдиев
