Электрокар ёки двигателли машина: қайси бири атмосферага зарарлироқ?

 

Бугун, 22 сентябрь – халқаро автомобилсиз кун. Биринчи марта 1973 йилда Швейцарияда ёқилғи инқирози вужудга келганида ҳукумат аҳолидан 4 кунга машинада юришдан воз кечишни сўраган. Европа бўйлаб бир-бири билан боғлиқ бўлмаган автомобилдан воз кечиш акциялари 1997 йилгача давом этган.

 

Бугунга келиб мазкур кун ноиложликдан қабул қилинган қарор эмас, балки ихтиёрий танловга айланди. Айни пайтда дунёнинг 1,5 мингдан ортиқ шаҳрида 100 миллиондан ортиқ одам акцияда мунтазам қатнашиб келади. Чунки ҳозир ёқилғи етишмовчилиги муаммоси электрокарлар шарофати билан анча орқа планга ўтди.

 

Авто ишлаб чиқарувчилари ҳар йили электромобиллар учун янги аккумулятор ишлаб чиқиш учун миллиардлар пул ажратади. Фақат Европанинг ўзида 2030 йилгача “яшил” автомобиллар сонини 30 млнга етказиш мақсад қилинган.

 

Аммо уларни экология учун мутлақо зарарсиз деб бўлмайди. Балки, электрокар чиқинди гази чиқармас, аммо унинг аккумуляторини ишлаб чиқариш жараёни атмосферада из қолдиради.

 

Электрокар ишлаб чиқарилиши атмосферага қандай таъсир қилади?

 

Экологлар “ҳаёт цикли давомидаги чиқинди газ” тушунчасига ишлаб чиқариш ва утилизация жараёнида чиқадиган газларни киритади. Шунинг учун гап электромобиль ҳақида кетганда хомашё ва батареяни зарядлашдан тортиб қайта ишлаш ва автомобилдан қайта фойдаланишни ҳам кўзда тутиш керак.

 

Литий-ионли батареяларни йиғиш, тозалаш ва етказиб бериш жуда кўп қувват олувчи жараёндир. Шунинг учун аккумуляторли автомобилларни ишлаб чиқариш жараёни ички ёнув двигателида (бензин ёки дизелда) ҳаракатланувчи машиналардан кўра атмосферага кўпроқ зарар етказади.

 

Аммо бу фарқ фақат сотув босқичигача сақланиб қолади. Эксплуатация жараёнида эса ички ёнув двигателлари атмосферага карбонат ангидрид гази чиқаришда давом этади. Электромобиллар чиқарадиган газ эса фақат шиналар ва тормоз емирилиши натижасидагина юз беради.

 

Transport&Environment ташкилоти тадқиқотига кўра, электромобилнинг ўртача зарарли газлари бензин ёки дизелли машинадан 3 бараварга кам. Бу фарқ ўсишда давом этмоқда. Электр тармоғи экологиклашгани сари аккумуляторлар кўрсаткичи ҳам янада яхшиланиб бораверади.

 

Бундан ташқари, 2030 йилга келиб электрокарлар карбонат ангидрид газини 4 бараварга камайтиради, бу қувватнинг тикланувчи манбаларига ўтиш билан боғлиқ.

 

Батареялар ишлаб чиқариш технологияси ривожланиши ортидан литий-ионли аккумуляторлар стандарти ҳам ўзгаради. Айни пайтда йирик электр авто-ишлаб чиқарувчилари аккумулятор технологияларида ноёб минераллардан фойдаланишни қисқартириш тарафдори.

 

Табиатга етказиладиган зарарни бошқа йўллар билан ҳам камайтириш мумкин. Масалан, ишлатилган аккумуляторлан қайта фойдаланиш ёки қайта ишлаш атмосферага чиқадиган газлар миқдорини камайтиради. Еврокомиссия дунёда биринчи бўлиб экологик тоза батареялар ишлаб чиқаришни кўзда тутувчи қонунни ишлаб чиқди. Ҳужжат нафақат қазилма бойликларини хавфсиз олиш, балки хомашёни янада самарали қайта ишлашни кўзда тутади. Июнь ойида эса ЕИ батареяларни утилизация қилишнинг янги талабларини қабул қилди. Таҳлилчилар фикрича, бу айланма иқтисодиётни ривожлантиришга хизмат қилади.