O‘zbekistonda 2027-yildan 5 ta hududlararo sud tashkil etiladi

Prezident Shavkat Mirziyoyev sud-huquq islohotlarining natijalari va sohadagi ustuvor vazifalarni muhokama qilish yuzasidan sud tizimi rahbarlari bilan uchrashuv o‘tkazdi. Unda sudlar faoliyatini 2030-yilgacha rivojlantirishga qaratilgan “Odil sudlov – 2030” strategiyasi loyihasi taqdim etildi.

 

Strategiya aholining takliflari, olimlar, amaliyotchi yuristlar va advokatlar bilan muloqotlar, shuningdek, ilg‘or xorijiy tajriba asosida ishlab chiqilgan. Unda 57 ta vazifa, 2026–2028-yillarga mo‘ljallangan Harakatlar dasturida 160 ta aniq chora-tadbir hamda 2030-yilgacha erishilishi lozim bo‘lgan 33 ta maqsad belgilangan.

 

Quyi sudlar qarorlarini qayta ko‘rib chiqish xolisligini oshirish maqsadida 2027-yil 1-iyuldan 5 ta hududlararo sud tashkil etiladi.

 

Bunda viloyat sudlarida apellyatsiya va kassatsiya instansiyalari saqlanib qoladi, taftish instansiyasining vakolatlari esa hududlararo sudlarga beriladi. Bu bir sudning o‘z qarorini o‘zi qayta ko‘rib chiqishi amaliyotiga chek qo‘yish hamda fuqarolarning adolat izlab poytaxtga borish zaruratini kamaytirishga qaratilgan.

 

Fuqarolik ishlari bo‘yicha sudlarni aholiga yaqinlashtirish maqsadida 2030-yilgacha zaruratga qarab deyarli barcha tuman va shaharlarda bunday sudlar faoliyati bosqichma-bosqich yo‘lga qo‘yiladi.

 

Shuningdek, barcha sudlarda axborot olish, murojaat topshirish va raqamli xizmatlardan foydalanish “yagona darcha” tamoyili asosida ta’minlanadi.

 

Agar sudga berilgan ariza boshqa sud vakolatiga tegishli bo‘lsa, u fuqaroga qaytarilmaydi. Sudning o‘zi arizani tegishli sudga yuboradi. Arizada juz’iy kamchilik aniqlangan taqdirda esa sud uni bartaraf etishda fuqaroga faol ko‘maklashadi.

 

Iqtisodiy nizolarni tezkor hal etish uchun “iqtisodiy ishlarni proaktiv boshqarish” standarti joriy etiladi. Ushbu tartib tadbirkorlarning turli idoralar o‘rtasida sarson bo‘lishi va hujjatlarni qayta-qayta topshirishining oldini olishga qaratilgan.

 

Inson erki oliy qadriyat ekanidan kelib chiqib, tergov va surishtiruv bosqichlarida inson huquqlari kafolatlarini kuchaytirish uchun “asosli gumon” (prima facie) standarti joriy etiladi.

 

Unga ko‘ra, tergov sudyasi sanksiya berish masalasini ko‘rib chiqishda shaxsni ushlab turishning qonuniyligi va gumon yoki ayblov uchun asoslar yetarliligini tekshirishi, shuningdek, zarur qo‘shimcha hujjatlarni talab qilishi mumkin bo‘ladi. Bu shaxs erkinligining asossiz cheklanishining oldini olishga qaratilgan.

 

Yagona sud amaliyotini ta’minlash maqsadida Oliy sud Rayosati qarorlarini qamrab oluvchi ochiq “Pretsedentlar reyestri” yuritiladi.

 

Sudyalarni odil sudlovga bevosita daxldor bo‘lmagan tashkiliy vazifalardan ozod qilish maqsadida 2028-yildan “sud ma’murchiligi” instituti joriy etiladi.

 

Shuningdek, “Raqamli sud” konsepsiyasi barcha sudlarda to‘laqonli ishga tushiriladi. Bunda my.sud.uz portali va uning mobil ilovasi takomillashtiriladi.

 

Sudlarga murojaatlarning kamida 50 foizini elektron shaklda topshirish, sud majlislarining 100 foizini audioyozuv orqali qayd etish hamda Oliy sud axborot tizimlari foydalanuvchilari sonini kamida 5 baravar oshirish rejalashtirilgan.

 

Bundan tashqari, mediatsiya va yarashuv mexanizmlarini kengaytirish, noqonuniy deb topilgan ma’muriy hujjatlarning ochiq reyestrini yuritish hamda “xalq vakillari hay’ati” ishtirokida ko‘riladigan jinoyat turlari sonini kamida 3 taga yetkazish ko‘zda tutilgan.

 

Sud apparati xodimlari uchun maxsus xizmat kiyimi namunasi ham taqdimotda ko‘rib chiqildi. Ta’kidlanishicha, bu fuqarolarga sud xodimlarini oson tanib olish va ularning kasbiy mas’uliyatini oshirishga xizmat qiladi.

 

Uchrashuvda Konstitutsiyaviy sud ishlarini yuritishni yanada takomillashtirish, sudyalar hamjamiyati organlari faoliyati samaradorligini oshirish, sud mustaqilligini mustahkamlash va tizimdagi kadrlarning xorijda malaka oshirishiga oid takliflar ham muhokama qilindi.

 

Prezident strategiya loyihasini ma’qullab, unda nazarda tutilgan islohotlarni amalga oshirishga qaratilgan tegishli farmonni imzoladi.