Семизлик дунё иқтисодиётига катта зарар етказмоқда
Мутахассислар бунинг сабаби, оқибати ва ечими ҳақида маълум қилишди.
Бугун дунёда 3 миллиардга яқин одам ортиқча вазнга эга. Прогнозларга кўра, 2035 йилга бориб уларнинг сони 4 миллиардга етиши мумкин.
“Семириш эпидемияси тез суръатларда ўсиб бормоқда. Афсуски, дунёда ҳеч ким бу касалликни қандай даволашни билмайди, шифокорлар касалликни фақат ремиссияга олиб боришлари мумкин”, — дейди эндокринолог-диетолог Олга Рождественская.
Мутахассис фикрича, семириб кетиш хавфи ҳақида деярли ҳеч ким шикоят қилмайди. Бошида уларнинг ташқи кўринишидан норозилик пайдо бўлиши мумкин холос.
Асосий хавф одамнинг жигарида ёғ ҳосил бўлишидир — у қанчалик кўп бўлса, томирлар тезроқ қарийди ва бу эрта юрак хуружлари ҳамда инсультга олиб келади. Шунингдек, семириш ақлдан озиш, турли хил онкология, қандли диабет, юрак-қон томир касалликларини келтириб чиқаради.
Миллионлаб одамларни қийнаётган асосий савол: бу касалликка қарши қандай курашиш керак?
“Болаларда ортиқча вазннинг сабаблари ирсий мойиллик, шунингдек, ижтимоий омиллар билан боғлиқ. Бунга овқатланиш одатлари ва унинг хилмахиллиги ёки нотўғри тузилган парҳез сабаб бўлиши мумкин”, — дейди шифокорлардан бири.
Мутахассисларнинг айтишича, болалар боғчалари ва мактабларда овқатланиш меъёрларини қайта кўриб чиқиш керак.
Статистикага кўра, ортиқча вазн йиғишда минимал устунлик аёллар томонида. Аммо кучли ва заиф жинс вакиллари ҳам вазн йўқотишга баравар интилишади: 2022 йилда дунёда парҳез ва вазн йўқотиш учун 250 миллиард доллар сарфланган.
Ортиқча вазн билан курашиш учун нима қилиш керак?
— дарҳол парҳезга ўтинг;
— яллиғланишни келтириб чиқарадиган овқатларни менюдан олиб ташланг;
— шакардан тезда воз кечинг;
— қисқа муддатли очлик жигарда ёғ ҳосил бўлишининг олдини олади;
— диетага мураккаб углеводларни киритинг;
— тез овқатланиш, қовурилган овқатлар, юқори глисемик индексли углеводлардан воз кечинг;
— мунтазам машқ қилинг, ҳеч бўлмаганда пиёда юринг.
Тез семириш нафақат Ғарб давлатларида, балки Миср, Саудия Арабистони ва Мексика, ҳатто Африка мамлакатларида ҳам кузатилмоқда. Бу касалликнинг оқибатлари бутун дунё иқтисодиётига жиддий зарба берди. Таҳлилчиларга кўра, йиллик харажатлар ошиб бормоқда. Бунга семизлик натижасида келиб чиққан касалликлар туфайли касаллик таътиллари, иш фаолиятини пасайтириш, ногиронлик пенсияси, эрта ўлим ва бошқалар киради.
2035 йилга бориб бу харажатлар 4 триллион долларга етиши мумкин, бу аслида жаҳон ялпи ички маҳсулотининг 3 фоизини ташкил қилади.
Бу борада АҚШ етакчилик қилмоқда: 10 йил давомида вазн ортиши америкаликлар учун жиддий муаммо бўлиб қолмоқда. Сўнгги 20 йил ичида семириш даражаси АҚШда тахминан 40 фоизга ошди ва унинг оғир шакли деярли икки баравар кўпайди.
Бугунги кунда 20 та штатда ортиқча вазнли одамлар улуши 30 фоиздан 35 фоизгача, 14 штатда 35-40 фоиз ва яна иккитасида 45 фоиздан юқори.
Семизликнинг биринчи сабаби озиқ-овқат саноатидир. Сўнгги йилларда саноат туз, шакар ва ёғларнинг асосий таркибий қисми бўлган мазали маҳсулотларни ишлаб чиқаришга одатланди.
Бундан ташқари, сўнгги 70 йил ичида порция ўлчамлари ўсди. Мисол учун, Қўшма Штатларда алкоголсиз ичимликлар шишасининг ҳажми 0,2 литрдан 1,25 литргача ошди.
Ноқулай ижтимоий шароитлар ҳам оммавий семириш ортида турибди. Қашшоқлик, уйсизлик, иқтисодий тенгсизлик — буларнинг барчаси ортиқча вазн билан боғлиқ бўлган, эрта ўлимга олиб келадиган турли касалликларнинг ўсишига таъсир қилади.
