Ўзбекистонда 2027 йилдан 5 та ҳудудлараро суд ташкил этилади

Президент Шавкат Мирзиёев суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг натижалари ва соҳадаги устувор вазифаларни муҳокама қилиш юзасидан суд тизими раҳбарлари билан учрашув ўтказди. Унда судлар фаолиятини 2030 йилгача ривожлантиришга қаратилган “Одил судлов – 2030” стратегияси лойиҳаси тақдим этилди.

 

Стратегия аҳолининг таклифлари, олимлар, амалиётчи юристлар ва адвокатлар билан мулоқотлар, шунингдек, илғор хорижий тажриба асосида ишлаб чиқилган. Унда 57 та вазифа, 2026–2028 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар дастурида 160 та аниқ чора-тадбир ҳамда 2030 йилгача эришилиши лозим бўлган 33 та мақсад белгиланган.

 

Қуйи судлар қарорларини қайта кўриб чиқиш холислигини ошириш мақсадида 2027 йил 1 июлдан 5 та ҳудудлараро суд ташкил этилади.

 

Бунда вилоят судларида апелляция ва кассация инстанциялари сақланиб қолади, тафтиш инстанциясининг ваколатлари эса ҳудудлараро судларга берилади. Бу бир суднинг ўз қарорини ўзи қайта кўриб чиқиши амалиётига чек қўйиш ҳамда фуқароларнинг адолат излаб пойтахтга бориш заруратини камайтиришга қаратилган.

 

Фуқаролик ишлари бўйича судларни аҳолига яқинлаштириш мақсадида 2030 йилгача заруратга қараб деярли барча туман ва шаҳарларда бундай судлар фаолияти босқичма-босқич йўлга қўйилади.

 

Шунингдек, барча судларда ахборот олиш, мурожаат топшириш ва рақамли хизматлардан фойдаланиш “ягона дарча” тамойили асосида таъминланади.

 

Агар судга берилган ариза бошқа суд ваколатига тегишли бўлса, у фуқарога қайтарилмайди. Суднинг ўзи аризани тегишли судга юборади. Аризада жузъий камчилик аниқланган тақдирда эса суд уни бартараф этишда фуқарога фаол кўмаклашади.

 

Иқтисодий низоларни тезкор ҳал этиш учун “иқтисодий ишларни проактив бошқариш” стандарти жорий этилади. Ушбу тартиб тадбиркорларнинг турли идоралар ўртасида сарсон бўлиши ва ҳужжатларни қайта-қайта топширишининг олдини олишга қаратилган.

 

Инсон эрки олий қадрият эканидан келиб чиқиб, тергов ва суриштирув босқичларида инсон ҳуқуқлари кафолатларини кучайтириш учун “асосли гумон” (прима facie) стандарти жорий этилади.

 

Унга кўра, тергов судьяси санкция бериш масаласини кўриб чиқишда шахсни ушлаб туришнинг қонунийлиги ва гумон ёки айблов учун асослар етарлилигини текшириши, шунингдек, зарур қўшимча ҳужжатларни талаб қилиши мумкин бўлади. Бу шахс эркинлигининг асоссиз чекланишининг олдини олишга қаратилган.

 

Ягона суд амалиётини таъминлаш мақсадида Олий суд Раёсати қарорларини қамраб олувчи очиқ “Претседентлар реестри” юритилади.

 

Судьяларни одил судловга бевосита дахлдор бўлмаган ташкилий вазифалардан озод қилиш мақсадида 2028 йилдан “суд маъмурчилиги” институти жорий этилади.

 

Шунингдек, “Рақамли суд” концепцияси барча судларда тўлақонли ишга туширилади. Бунда my.sud.uz портали ва унинг мобил иловаси такомиллаштирилади.

 

Судларга мурожаатларнинг камида 50 фоизини электрон шаклда топшириш, суд мажлисларининг 100 фоизини аудиоёзув орқали қайд этиш ҳамда Олий суд ахборот тизимлари фойдаланувчилари сонини камида 5 баравар ошириш режалаштирилган.

 

Бундан ташқари, медиация ва ярашув механизмларини кенгайтириш, ноқонуний деб топилган маъмурий ҳужжатларнинг очиқ реестрини юритиш ҳамда “халқ вакиллари ҳайъати” иштирокида кўриладиган жиноят турлари сонини камида 3 тага етказиш кўзда тутилган.

 

Суд аппарати ходимлари учун махсус хизмат кийими намунаси ҳам тақдимотда кўриб чиқилди. Таъкидланишича, бу фуқароларга суд ходимларини осон таниб олиш ва уларнинг касбий масъулиятини оширишга хизмат қилади.

 

Учрашувда Конституциявий суд ишларини юритишни янада такомиллаштириш, судьялар ҳамжамияти органлари фаолияти самарадорлигини ошириш, суд мустақиллигини мустаҳкамлаш ва тизимдаги кадрларнинг хорижда малака оширишига оид таклифлар ҳам муҳокама қилинди.

 

Президент стратегия лойиҳасини маъқуллаб, унда назарда тутилган ислоҳотларни амалга оширишга қаратилган тегишли фармонни имзолади.