Ortiqcha kredit to‘lovi asosiy qarzga yo‘naltirilmayapti: Raqobat qo‘mitasi banklar amaliyotiga eʼtiroz bildirdi

Raqobat qo‘mitasi kredit to‘lovlari bo‘yicha hisob-kitob mexanizmini isteʼmolchilar manfaatlaridan kelib chiqib qayta ko‘rib chiqish yuzasidan Markaziy bankka taklif yubordi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.

Qo‘mitaga kelib tushgan murojaatlarga ko‘ra, ayrim banklarda kredit uchun oylik to‘lovdan ortiqcha to‘langan mablag‘ asosiy qarzni kamaytirishga yo‘naltirilmay, tranzit hisobvaraqlarda saqlanib qolmoqda. Buning oqibatida asosiy qarz kamaymaydi va unga foiz hisoblanishi davom etadi.

Xususan, “O‘zsanoatqurilishbank” va “Hamkorbank” kredit shartnomalarida ortiqcha to‘lovni asosiy qarzga yo‘naltirish majburiyati belgilangan bo‘lsada, amaliyotda ushbu talab bajarilmayotgani haqida murojaatlar kelib tushgan. Shuningdek, banklarning mobil ilovalarida kredit to‘lovlarini boshqarish imkoniyatlari yetarli emasligi qayd etilgan.

Qo‘mita fikricha, ortiqcha to‘langan mablag‘ni asosiy qarzga yo‘naltirmaslik va unga foiz hisoblashni davom ettirish isteʼmolchilar huquqlariga zid bo‘lishi mumkin.

Bank xizmatlari isteʼmolchilari bilan munosabatlarni tartibga soluvchi nizomning 37-bandiga ko‘ra, shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, oylik to‘lovdan ortiq tushgan mablag‘ asosiy qarzni so‘ndirishga yo‘naltirilishi va kredit summasi qayta hisoblanishi lozim. Bank dasturiy taʼminotidagi nosozliklar isteʼmolchi majburiyatlarining ortishiga sabab bo‘lmasligi kerak.

Raqobat qo‘mitasi isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish va kredit to‘lovlarini o‘z vaqtida amalga oshiradigan mijozlar manfaatlarini taʼminlash maqsadida ikkita taklif kiritdi:

amaldagi tartib va xorijiy tajribani hisobga olib, nizomning ortiqcha to‘lovlarni asosiy qarzga yo‘naltirishni belgilovchi 37-bandini qayta ko‘rib chiqish;

kredit hisob-kitoblari, jumladan, kreditni muddatidan oldin so‘ndirish shartlarini “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonun orqali tartibga solish.

Qo‘mita maʼlumotiga ko‘ra, ayrim xorijiy davlatlarda kreditni ortiqcha to‘lash va muddatidan oldin so‘ndirish bo‘yicha alohida mexanizmlar mavjud.

Masalan, AQSHning ayrim banklarida mijozlar mobil ilovadagi “Prinsipal Only” funksiyasi orqali ortiqcha mablag‘ni bevosita asosiy qarzga yo‘naltirishi mumkin.

Rossiyada isteʼmol kreditini muddatidan oldin so‘ndirish uchun qo‘shimcha haq olish nazarda tutilmagan. Qozog‘istonda esa kreditni muddatidan oldin jarimasiz so‘ndirish mumkin, qisman so‘ndirishda oylik to‘lovni kamaytirish yoki kredit muddatini qisqartirish imkoniyati mavjud.

Yevropa Ittifoqida ham muddatidan oldin so‘ndirish natijasida qolgan davrga tegishli foizlar va xarajatlarni kamaytirish huquqi belgilangan.