Биринчи мақолада Ўзбекистоннинг афғон заминида илгари сураётган иқтисодий лойиҳалари ҳақида маълумот берилганди. Қуйида Марказий Осиёнинг яна бир давлати — Туркманистоннинг иқтисодий ташаббуслари ҳақида сўз боради.
Туркманистон: Электр узатиш линияси, темирйўл ва Ҳиндистон ҳамда Покистонни газ билан таъминлаш.
Туркманистон ҳам Афғонистонда бир қанча йирик лойиҳаларни таклиф қилиб келади. Улардан бири ТАПИ – Туркманистон-Афғонистон-Покистон-Ҳиндистон газ қувури. “Толибон” ҳокимият тепасига келгач, бу йўналишни тезроқ амалга ошириш мақсадида бир қанча музокаралар ўтказилди. Толиблар раҳбарияти ҳам лойиҳанинг қай даражада муҳим эканини яхши англайди. Масалан, Афғонистон мудофаа вазири вазифасини бажарувчи, “Толибон” ҳаракати асосчиси Мулла Умарнинг ўғли Мулла Ёқуб ТАПИ учун исталган қурбонликка тайёрлигини маълум қилган.
Ушбу лойиҳани амалга ошириш 2015 йилдан бошланган. Унинг умумий қиймати 10 миллиард долларни ташкил этади. Газ қувури умумий узунлиги 1814 километр. У орқали йилига 30 миллиард кубометр газ экспорт қилиш мумкин. Маълумотларга кўра, Афғонистон бу лойиҳа амалга ошса, йилига 500 миллион доллар фойда олади. Гурбангули Бердимуҳаммедовнинг ўтган йили октябрь ойида “ТАСС” нашрига берган интервьюсида эса, газ транзити орқали афғонлар 1 миллиард доллардан ортиқ соф фойда олиши мумкинлиги қайд этилганди.
Бундан ташқари, ТАП – Туркманистон-Афғонистон-Покистон энергетика йўналиши ҳам мавжуд. Унга кўра, Туркманистон қўшни давлат орқали Покистонга электр энергияси экспорт қила олади. Бу лойиҳа қисман Осиё тараққиёт банки томонидан молиялаштирилади.
Ашхобод “Лазурит йўли” халқаро транспорт йўлаги бўйича ҳам ташаббусларни илгари сурган, бу йўл Афғонистон товарларини Европага тўғридан тўғри экспорт қилиш имкониятини тақдим этади.
Жаҳонгир Қўзиев